Tiyatro — 12. Sınıf Edebiyat Konu Anlatımı

Yapı ve Terimler

Tiyatro metninin yapı unsurları olay örgüsü, kişiler, yer ve zamandır. Oyunu ilerleten gerilimi çatışma üretir.

Metin bölümlere ayrılır: perde büyük bölüm, sahne ise kişilerin girip çıkmasıyla değişen daha küçük bölümdür.

Kişilerin konuşmalarına replik, iki ya da daha çok kişi arasındaki konuşmaya diyalog, tek kişinin konuşmasına monolog denir. Parantez içinde verilen sahne yönergeleri oyuncunun hareketini, tonunu ve sahne düzenini bildirir.

Klasik Türler

• Tragedya: seçkin kişilerin acıklı sonunu işler.
• Komedya: toplumsal aksaklıkları güldürü yoluyla eleştirir.
• Dram: klasik türlerin katı ayrımına karşı çıkar; acı ile gülünç olanı yaşamdaki gibi bir arada verir.

Tragedya ve komedyanın kuralları antik dönemde belirlenmiştir; dram bu kuralları esnetmiştir.

Geleneksel Türk Tiyatrosu

• Karagöz (gölge oyunu): perde arkasından ışıkla yansıtılan tasvirlerle oynanır.
• Orta oyunu: seyircilerin çevrelediği açık alanda, yazılı metne bağlı kalmadan oynanır.
• Meddah: tek anlatıcı bütün kişileri canlandırarak öykü anlatır.
• Kukla ve köy seyirlik oyunları da bu geleneğin parçasıdır.

Bu türlerde oyuncu seyirciye doğrudan seslenebilir; bu özellik modern oyunlarda özdeşleşmeyi kırmak için kullanılmıştır.

Modern Tiyatro ve Sahneleme

Epik tiyatro seyircinin oyuna kapılmasını değil, olan biteni eleştirel biçimde düşünmesini amaçlar. Absürt tiyatro ise olay örgüsünü ve dili bilinçli olarak kırarak var oluşun anlamsızlığı ve iletişimsizlik duygusunu duyurur.

Cumhuriyet döneminde devlet ve şehir tiyatroları ile konservatuvarlar kurularak tiyatro kurumsallaştı.

Tiyatroyu sinema ve diziden ayıran şey canlı olmasıdır: oyuncu ile seyirci aynı anda aynı mekândadır. Aynı metin farklı yönetmenlerce farklı sahnelenebilir; fark yorum ve sahne olanaklarının kullanımından doğar.

Sık sorulanlar