Yaşam Anlatan Türler
Anı (hatıra): yazarın yaşadıklarını sonradan anlatmasıdır. Tarihsel belge değeri taşıyabilir.
Günlük: olay yaşandığı gün yazılır; tarih atılır.
Biyografi: bir başkasının yaşamı
Otobiyografi: kişinin kendi yaşamı
Anı ile günlük arasındaki temel fark zaman uzaklığıdır: anıda geriye bakış ve değerlendirme vardır.
Gezi Yazısı ve Söyleşi
Gezi yazısı (seyahatname): gezilen yerlerin gözleme dayalı anlatımı. Evliya Çelebi'nin Seyahatname'si Türk edebiyatının en kapsamlı örneğidir.
Söyleşi (sohbet): yazarın okurla konuşuyormuş gibi yazdığı, samimi anlatımlı tür.
Röportaj: araştırma ve görüşmeye dayanır; gazetecilik türüdür ve belge niteliği taşır.
Deneme ve Makale
Deneme: yazar kendi düşüncesini kanıtlama kaygısı gütmeden aktarır; "kendi kendine konuşma" biçimindedir. Montaigne kurucusudur.
Makale: bir savı kanıtlarla savunur; nesnel ve bilimsel dille yazılır.
Eleştiri: bir eseri ölçütlere göre değerlendirir.
Türk edebiyatında Nurullah Ataç ve Suut Kemal Yetkin deneme ve eleştiri türünün öne çıkan adlarıdır.
Sık Yapılan Hata
Anı ile günlüğü karıştırmak. Günlük olayın yaşandığı gün, anı ise yıllar sonra yazılır; bu fark anlatımın değerlendirme içerip içermemesini belirler.
İkinci hata: röportajı söyleşiyle karıştırmak — röportaj araştırmaya dayalı bir gazetecilik türüdür.
Sık sorulanlar
Anı ile günlük arasındaki fark nedir?
Günlük olayın yaşandığı gün yazılır; anı yıllar sonra, değerlendirme ve geriye bakışla yazılır.
Deneme ile makale nasıl ayrılır?
Makale savını kanıtlarla destekler; deneme kanıtlama kaygısı gütmeden kişisel düşünceyi aktarır.