"Bugün Ne Yaptın?" Yerine
Okul çıkışında "Bugün ne yaptın?" sorusunun cevabı çoğu zaman "Hiç." olur. Soru çok geniştir. Onu 6 küçük soruya bölün:
(1) Kim seninle oynadı?
(2) Ne oynadınız?
(3) Nerede oynadınız?
(4) Ne zaman oynadınız?
(5) Nasıl oynadınız?
(6) Neden o oyunu seçtiniz?
Bu altı soruya kısaca 5N1K denir: 5 tanesi "n" ile, 1 tanesi "k" ile başlar. Hem sohbeti açar hem okuduğunu anlamayı öğretir.
Tek Cümlede Altı Cevap
"Selin dün parkta annesiyle bisiklete bindi." cümlesini soralım:
- kim: Selin
- ne yaptı: bisiklete bindi
- nerede: parkta
- ne zaman: dün
- kiminle: annesiyle
Peki "Neden?" Bu cümlede cevabı yok. Cevap yazmıyorsa uydurulmaz. "Hava güzel olduğu için" demek, cümlede olmayan bir şeyi eklemektir. Testlerde bu tuzak sık kurulur: şıklardan biri akla yatkın ama metinde geçmeyen bir cevaptır. Öğrenci her şıkta "Bu cümlede yazıyor mu?" diye sormalı; yazmıyorsa o şık elenir.
Biraz daha uzun bir metinle deneyin: "Kerem pazar sabahı dedesiyle göle gitti. Oltayla 2 balık tuttu. Balıkları akşam yemeğinde pişirdiler." Kaç soru cevaplanabilir? Kim (Kerem), ne zaman (pazar sabahı), nerede (gölde), nasıl (oltayla), ne (2 balık). Neden gittikleri yine yazmıyor.
Zaman mı, Yer mi?
Sık yapılan hata "ne zaman" ile "nerede" sorularını karıştırmaktır. "Sabah okula gideriz." cümlesinde "Nerede?" sorusuna "sabah" cevabı veriliyor. Oysa sabah bir zamandır.
Ayırmanın yolu: zaman cevabı saatle, günle, mevsimle ilgilidir (sabah, dün, kışın, gece). Yer cevabı bir mekân gösterir ve çoğu zaman "-de, -da" ile biter (parkta, denizde, evde). "Yazın denizde yüzeriz." cümlesinde "yazın" zaman, "denizde" yerdir.
Nasıl ve Neden
"Nasıl?" sorusu işin yapılış biçimini ya da aracı sorar: "Babam işe arabayla gitti." "Neden?" sorusu sebebi sorar: "Yağmur yağdı, bu yüzden ıslandık." "Bu yüzden", "için", "çünkü" gibi sözcükler neden cevabını gösteren ipuçlarıdır.
Mini soru: "Kardeşim ateşi çıktığı için okula gitmedi." Neden gitmedi? Cevap "için"in hemen önündedir: ateşi çıktığı için. Aynı cümlede "kim" sorusunun cevabı da vardır: kardeşim. 1. sınıf testlerinde soru sözcüğü çoğu zaman büyük harfle yazılır (NEDEN, NEREDE); çocuğa önce bu büyük sözcüğü parmakla göstermesini söyleyin, sonra cevabı arasın.
Evde 5N1K
- Masal bittikten sonra 3 soru sorun: kim, nerede, ne oldu?
- Çocuk size soru sorsun; siz cevapta bir yanlış yapın ("Ne zaman?" sorusuna "mutfakta" deyin). Yakalayabilecek mi?
- Bir aile fotoğrafına bakıp 6 soruyu da cevaplamaya çalışın.
Sık sorulanlar
5N1K soruları nelerdir?
Ne, nerede, ne zaman, nasıl, neden ve kim.
Cümlede bir sorunun cevabı yoksa ne yapılır?
Cevap uydurulmaz. Yalnız okunan cümlede ya da metinde yazan bilgi kullanılır.