Evin Muhabiri
Çocuğun eline mikrofon niyetine bir tarak verin. O akşam evin muhabiri olsun. Babasına sorar: "Bugün ne yaptın? Nerede? Ne zaman? Nasıl? Neden? Kiminle?" 6 sorunun cevabı gelince haber tamamlanır.
Bu altı soruya kısaca 5N1K denir: 5 tane "N" ile başlayan soru (ne, nerede, ne zaman, nasıl, neden) ve 1 tane "K" ile başlayan soru (kim).
Bir Metin, Altı Soru
"Cumartesi sabahı Kerem dedesiyle göl kıyısına gitti. Oltasını yavaşça suya attı. Akşam yemeği için balık tutmak istiyordu."
Kim: Kerem ile dedesi
Ne zaman: cumartesi sabahı
Nerede: göl kıyısında
Ne yaptı: oltasını suya attı
Nasıl: yavaşça
Neden: akşam yemeği için balık tutmak istiyordu
Her sorunun cevabı metnin içinde bir yerde duruyor. Cevap bulununca o sözcüğün altı çizilsin; testte işe yarayacak alışkanlık budur.
Testte iki soru biçimi sık gelir. Birincisi "Metne göre Kerem nereye gitti?" gibi tek bir sorudur. İkincisi daha zordur: "Hangi sorunun cevabı metinde yoktur?" Bunun için 6 soru sırayla denenir, cevabı altı çizilemeyen soru aranır. Bu metinde hepsinin cevabı var; ama "Kaç balık tuttu?" diye sorulsaydı cevap bulunamazdı.
Hikâyenin 4 Ögesi
5N1K soruları hikâyenin ögelerini de bulur:
(1) Olay: Ne oldu? Kerem balık tutmaya gitti.
(2) Kişiler: Kim? Kerem ve dedesi.
(3) Yer: Nerede? Göl kıyısı.
(4) Zaman: Ne zaman? Cumartesi sabahı.
Kişiler yalnız insan değildir. Masalda konuşan bir tavşan ya da kurnaz bir tilki de hikâyenin kişisidir.
Nasıl mı, Neden mi?
En çok karıştırılan iki soru bunlardır. "Nasıl?" işin yapılış biçimini sorar: yavaşça, koşarak, gülerek. "Neden?" işin sebebini sorar: acıktığı için, geç kaldığı için.
Bir de "ne zaman" ile "nerede" karışır. "Okulda" bir yerdir; "teneffüste" ise bir zamandır. "Teneffüs nerede?" diye sorulan çocuk bir yer gösteremediğini görür ve farkı yakalar.
Evde Masal Kartları
- 4 kart, 1 masal: Kartlara kim (bir kaplumbağa), nerede (bir çarşıda), ne zaman (yağmurlu bir gün), ne oldu (şemsiyesini kaybetti) yazın. Çocuk bu 4 kartla kısa bir masal uydursun.
- Muhabir: Akşam yemeğinde bir kişiyle 5N1K röportajı yapsın.
- Eksik soru: Bir cümle okuyun: "Dün akşam parkta top oynadık." Hangi soruların cevabı var, hangisininki yok? Cevap: Neden ve nasıl sorularının cevabı yok.
Sık sorulanlar
5N1K hangi soruları kapsar?
Ne, nerede, ne zaman, nasıl, neden ve kim sorularını kapsar.
Hikâyenin ögeleri nelerdir?
Olay, kişiler, yer ve zaman olmak üzere 4 ögedir.
"Nasıl?" ile "Neden?" arasındaki fark nedir?
"Nasıl?" işin yapılış biçimini, "Neden?" işin sebebini sorar.