Anlama Dayalı Bozukluklar
Gereksiz sözcük: aynı anlamı iki kez vermek.
✗ "Yukarıya yukarı çıktı." · ✗ "Öngörüde bulunup tahmin etti."
Anlam çelişkisi: birbirini tutmayan sözler.
✗ "Kesinlikle yarın gelebilir." — "kesinlikle" ile "-ebilir" çelişir.
Sözcüğün yanlış yerde kullanımı:
✗ "Hastanede yatan babasını ziyarete gitti." — kimin babası belirsiz.
Dil Bilgisine Dayalı Bozukluklar
Özne-yüklem uyumsuzluğu:
✗ "Çocuklar bahçede oynuyor." → topluluk için kabul edilir, ama ✗ "Ben ve kardeşim geldi." yanlıştır; doğrusu "geldik".
Tamlayan eksikliği:
✗ "Okulun bahçesi ve kapısı boyandı." doğru; ✗ "Okulun bahçesi ve duvarları" gibi durumlarda ek uyumu kontrol edilmeli.
Nesne eksikliği:
✗ "Kitabı aldı ve okudu." doğru; ✗ "Onu sevdi ve değer verdi." — "değer vermek" -e ister: "ona değer verdi" olmalı.
Bozukluk Arama Sırası
Sınavda hızlı olmak için şu sırayla bak:
1. Aynı anlamı veren iki sözcük var mı? (gereksiz sözcük)
2. Birbiriyle çelişen ifade var mı?
3. Yüklem özneyle uyuşuyor mu?
4. İki yüklem tek nesneye bağlanmış mı? (nesne/tümleç eksikliği)
İlk üçü cümleyi bir kez okumakla yakalanır; dördüncüsü "ve" bağlacı gördüğünde akla gelmeli.
Sık Yapılan Hata
Uzun cümleyi otomatik olarak bozuk saymak. Uzunluk bozukluk göstergesi değildir; ölçüt anlamın ya da dil bilgisinin zedelenmesidir.
İkinci hata: devrik cümleyi bozukluk sanmak. Devriklik bir anlatım tercihidir, yanlış değildir.
Sık sorulanlar
Devrik cümle anlatım bozukluğu mudur?
Hayır. Yüklemin sonda olmaması bir üslup tercihidir; anlam ya da dil bilgisi zedelenmediği sürece bozukluk sayılmaz.
"Ve" bağlacı görünce neye dikkat etmeliyim?
İki yüklemin aynı nesne ya da tümlece bağlanıp bağlanmadığına. Yüklemler farklı ek istiyorsa nesne/tümleç eksikliği doğar.