Deyim
En az iki sözcükten oluşan, kalıplaşmış ve çoğunlukla mecazlı söz öbekleridir.
göz atmak → kısaca bakmak
kulak kesilmek → dikkatle dinlemek
etekleri zil çalmak → çok sevinmek
ağzı kulaklarına varmak → çok sevinmek
burnu havada olmak → kibirli olmak
Deyim öğüt vermez, bir durumu anlatır.
Atasözü
Uzun deneyimlerden çıkmış, öğüt veren ya da genel bir doğru söyleyen kalıplaşmış sözlerdir.
"Damlaya damlaya göl olur."
"Ağaç yaşken eğilir."
"Bir elin nesi var, iki elin sesi var."
"Sakla samanı, gelir zamanı."
Atasözleri anonimdir; söyleyeni bilinmez.
Ayırt Etme
Tek soru yeter: "Öğüt veriyor mu?"
Evet → atasözü · Hayır → deyim
İkinci ipucu biçimdedir: deyimler çoğunlukla mastar hâlindedir (…-mak/-mek); atasözleri çekimli bir yüklemle biten tam cümledir.
Sık Yapılan Hata
Her kalıplaşmış sözü atasözü sanmak. Ölçüt öğüt ya da genel doğru içermesidir.
İkinci hata: deyimlerin sözcüklerini değiştirmek — "göz atmak" yerine "göz bakmak" denmez.
Sık sorulanlar
Deyim ile atasözü nasıl ayrılır?
Atasözü öğüt verir ya da genel bir doğru söyler; deyim yalnızca bir durumu anlatır.
Deyimlerin sözcükleri değiştirilebilir mi?
Hayır. Deyimler kalıplaşmıştır.