Edat (İlgeç)
Tek başına anlamı olmayan, başka sözcüklerle birlikte anlam kazanan sözcüklerdir.
Başlıcaları: gibi, kadar, için, ile, göre, doğru, karşı, rağmen, dolayı
"Buz gibi su" · "Sınav için çalıştı" · "Sabaha kadar bekledi"
Edat, birlikte kullanıldığı sözcükle öbek kurar ve cümlede tek bir öge olur.
Bağlaç
Sözcükleri, sözcük öbeklerini ya da cümleleri bağlar.
Başlıcaları: ve, ile, ama, fakat, ancak, çünkü, oysa, ya da, de/da, ki
Ayırt etme ölçütü: bağlaç cümleden çıkarıldığında anlam daralır ama cümle bozulmaz; edat çıkarıldığında anlam bozulur.
"Ali ve Ayşe geldi." → "Ali Ayşe geldi." (bağlaç çıktı, cümle hâlâ kurulabilir)
"Buz gibi su." → "Buz su." (edat çıktı, anlam bozuldu)
"İle" Sözcüğü — İki Görev
"İle" hem edat hem bağlaç olabilir. Ölçüt: "ve" ile değiştirilebiliyor mu?
"Ali ile Ayşe geldi." → "Ali ve Ayşe geldi." ✓ anlamlı → bağlaç
"Kalem ile yazdı." → "Kalem ve yazdı." ✗ anlamsız → edat (araç bildiriyor)
Sık Yapılan Hata
"de/da" bağlacını hâl ekiyle karıştırmak. Bağlaç ayrı, hâl eki bitişik yazılır. Cümleden çıkardığında anlam bozulmuyorsa bağlaçtır.
İkinci hata: ünlemleri bağlaç sanmak. Ünlem duygu bildirir (Aa!, Eyvah!, Ah!) ve tek başına kullanılabilir.
Sık sorulanlar
"İle" edat mı bağlaç mı nasıl anlarım?
"Ve" ile değiştir. Cümle anlamlı kalıyorsa bağlaç, anlamsızlaşıyorsa edattır.
Edat ile bağlaç arasındaki temel fark nedir?
Bağlaç çıkarıldığında cümle kurulabilir; edat çıkarıldığında anlam bozulur.