Fiilimsi Nedir?
Fiilden türeyen ama cümlede isim, sıfat ya da zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Fiil oldukları için eylem bildirirler, ama çekimlenemezler: kip ve kişi eki almazlar.
Üç türü vardır ve her birinin kendi ekleri bulunur.
Üç Tür ve Ekleri
İsim-fiil: -mak, -me, -ış
"Yüzmek sağlıklıdır." · "Gelmesi beni sevindirdi."
Sıfat-fiil: -an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş
"Koşan çocuk düştü." · "Okuduğum kitap"
Zarf-fiil: -ip, -erek, -ince, -ken, -meden, -dikçe
"Koşarak geldi." · "Yağmur yağınca içeri girdik."
Hatırlatma cümlesi: sıfat-fiil bir varlığı niteler, zarf-fiil eylemin nasıl/ne zaman olduğunu anlatır.
Ayırt Etme Yöntemi
Bir sözcüğün fiilimsi olup olmadığını anlamanın kesin yolu: olumsuz yapmayı dene.
"Gelen kişi" → "gelmeyen kişi" ✓ eylem anlamı sürüyor, fiilimsidir.
"Dolma yaptık" → "dolmama yaptık" ✗ anlamsız; burada "dolma" kalıplaşmış bir isimdir, fiilimsi değildir.
İkinci ölçüt: fiilimsi yan cümlecik kurar. Bir cümlede kaç fiilimsi varsa o kadar yan cümlecik vardır.
Sık Yapılan Hata
Kalıplaşarak isimleşmiş sözcükleri fiilimsi sanmak: dondurma, kavurma, dolma, çakmak, dolmuş, geçmiş artık birer varlık adıdır.
"Dondurma yedik" cümlesinde dondurma fiilimsi değildir; "Suyu dondurma işlemi uzun sürdü" cümlesinde ise fiilimsidir. Bağlam belirler.
Sık sorulanlar
Bir sözcüğün fiilimsi olduğunu nasıl anlarım?
Olumsuz yapmayı dene. Olumsuzu anlamlıysa ve eylem anlamı sürüyorsa fiilimsidir. "Gelen → gelmeyen" olur, ama "dolma → dolmama" olmaz.
Fiilimsi ile çekimli fiil arasındaki fark nedir?
Çekimli fiil kip ve kişi eki alır, yüklem olur. Fiilimsi bunları almaz ve cümlede isim, sıfat ya da zarf görevi görür.