Elin Çenenin Altında Dursun
Çocuğunuz elinin sırtını çenesinin altına koysun ve "lale" desin. Çene iki kez aşağı iner, ele iki kez değer. Her iniş bir hecedir: la-le.
Neden çene iner? Çünkü her hecede ağız bir sesli harf için açılır. Sesli harf yoksa hece de olmaz.
İlk Heceler Nasıl Kurulur?
1. sınıfın ilk sesleri a, n, e, t, i, l'dir. Bunlarla kurulan heceler şöyle:
na, ne, ni · ta, te, ti · la, le, li · an, en, in · at, et, it · al, el, il
Bu hecelerden sözcük çıkar:
(1) a-na → 2 hece
(2) ne-ne → 2 hece
(3) e-tek → 2 hece
(4) al → 1 hece
Tek sesli harf de hece olabilir: "a-na" sözcüğündeki "a" gibi.
Kural: Kaç Sesli, O Kadar Hece
Her hecede 1 sesli harf vardır. O hâlde sesli harfleri saymak heceyi saymaktır. "Kelebek" sözcüğünde sesliler e, e, e; 3 sesli, 3 hece: ke-le-bek. "Elma" sözcüğünde e ve a; 2 hece: el-ma.
Peki "ev" kaç hecelidir? Tek sesli var, tek hece.
Eksik Hece, Karışık Hece
Testlerde hece iki biçimde sorulur. Birincisinde sözcüğün bir hecesi silinir: "a _ ba". Öğrenci sözcüğü tam söyler (a-ra-ba), silinen yerin "ra" olduğunu duyar. İkincisinde heceler karışık verilir: "niz", "de". Hangisi başa gelir? Önce anlamlı sözcük aranır: de-niz.
İki soru türünde de aynı yol işler: sözcüğü yüksek sesle, yavaşça hecelemek. Sessiz okuyan göz hecenin birini kolayca atlar; ses atlamaz. Evde de "Önce söyle, sonra yaz." kuralını koyun. En çok 3 ve 4 heceli sözcüklerde işe yarar: ka-ran-lık, pa-ta-tes-ler.
Harf Çok, Hece Az
Çocukların en çok karıştırdığı yer harf ile hecedir. "Tilki" 5 harflidir; çocuk bunu görünce "5 hece" diyor. Oysa sesliler i ve i; sözcük 2 hecelidir: til-ki.
Tersi de olur: "a" gibi tek harfli bir heceyi hece saymamak. "A-ta" 2 hecedir, ilk hecesi yalnız bir harftir.
Mutfakta Hece Oyunları
- Kaşık sayısı: Yemeğin adını hecelerken her heceye 1 kaşık bırakın. "Ma-kar-na" 3 kaşık.
- Heceyi değiştir: "Nane" sözcüğünün ilk hecesini "la" yapın: "lane" olur mu? Anlamsız. "Lale" olsun diye hangi hece değişmeli?
- Tek-çift: Masadaki 4 yiyeceğin adını söyleyin. Tek heceli olanı (süt, çay) çocuk yakalasın.
Oyunun sonunda bir kez tersini deneyin: bir hece söyleyin ("ma"), çocuk bu heceyle başlayan sözcük bulsun: masa, mama, makas. İlk haftalarda 1. gruptaki heceler (na, le, ti) yeterlidir; yeni harfler geldikçe liste büyür.
Sık sorulanlar
Hece sayısı nasıl bulunur?
Sözcükteki sesli harfler sayılır. Kaç sesli harf varsa o kadar hece vardır.
Sesli harfsiz hece olur mu?
Olmaz. Her hecede 1 sesli harf bulunur; "tl" gibi bir parça hece değildir.