Pencereden 10 Ad
Çocuğunuzla pencerenin önüne geçin ve gördüğü her şeyin adını söylemesini isteyin. 10'a kadar sayın: ağaç, araba, kuş, bulut, kaldırım, kedi, çöp kutusu, bina, direk, çiçek.
Söylediği her sözcük bir addır; ada isim de denir. Çevremizdeki her varlığın, her nesnenin bir adı vardır. Adı bilinmeyen bir şeyi anlatmak zordur: "şu şey" demek zorunda kalırız.
Canlı mı, Cansız mı?
Listeyi ikiye ayırın. Canlılar büyür, beslenir, çoğalır: ağaç, kuş, kedi, çiçek. Cansızlar büyümez, beslenmez: araba, bulut, bina, direk.
Sık yapılan hata hareketi canlılık sanmaktır. Araba hareket ediyor, bulut kayıyor; çocuk bunları canlı sanıyor. Ağaç ise yerinden kıpırdamıyor diye cansız sayılıyor. Sorulacak soru "hareket ediyor mu?" değil, "büyüyor ve besleniyor mu?" olmalıdır. Ağaç topraktan su alır, her yıl biraz uzar; bu yüzden canlıdır.
İşlerin ve Yerlerin de Adı Var
Adlar yalnız eşya ve hayvan için değildir. Meslekler (öğretmen, doktor, aşçı) ve yerler (hastane, okul, park) da ad alır. Testlerde bu bir tarifle sorulur: "Karnı ağrıyan Ali annesiyle bir binaya gitti, doktor onu muayene etti. Bu bina neresidir?" Cevap: hastane.
Mini soru: Sofrada çorba içmek için kullandığımız aracın adı nedir? Kaşık.
Meyve mi, Üzüm mü?
Bir ad birçok varlığı birden kapsayabilir. "Meyve" sözcüğü elmayı, üzümü, kirazı içine alır. "Üzüm" ise yalnız bir meyvenin adıdır.
Testte salkım salkım mor bir meyvenin resmi verilip "Bu meyvenin adı nedir?" diye sorulur. Şıklarda hem "meyve" hem "üzüm" varsa öğrenci bazen "meyve"yi seçer. Soru zaten meyve olduğunu söylemiştir; istenen, o meyvenin kendi adıdır: üzüm. Aynı durum "hayvan / arı", "eşya / sandalye" çiftlerinde de görülür.
Evde bu farkı basamak basamak oynayın: "Bir hayvan söyle. Şimdi kanatlı bir hayvan söyle. Şimdi kanatlı ve bal yapan bir hayvan söyle." Her basamakta ad daralır, en sonda tek bir cevap kalır: arı.
Bir Tek O Varlığın Adı
"Kedi" dünyadaki bütün kedilerin adıdır. Bizim kedimizin adı "Tarçın" ise bu ad yalnız ona aittir. Tek bir varlığa verilen ada özel ad denir ve büyük harfle başlar: Tarçın, Zeynep, Trabzon.
(1) Bahçede bir kedi var. → küçük harf
(2) Tarçın bahçede uyuyor. → büyük harf
Evde Ad Oyunları
- Bir odada 1 dakikada kaç ad sayılabilir? Her hafta rekoru deneyin.
- Resimli bir kitaptan 6 ad seçin; çocuk canlı ve cansız diye iki sütuna yazsın.
- Ailedeki herkesin, evcil hayvanın, oturduğunuz şehrin adını yazın; hepsi büyük harfle mi başladı, kontrol edin.
Sık sorulanlar
Bitkiler canlı mıdır?
Evet. Yerinden kıpırdamasalar da büyür, beslenir ve çoğalırlar.
Özel ad nasıl yazılır?
Büyük harfle başlar: Tarçın, Zeynep, Trabzon. Her kediyi anlatan "kedi" ise küçük yazılır.