Üç Yüz Kartı
Üç küçük kâğıda üç yüz çizin: sakin bir yüz, kaşları kalkmış meraklı bir yüz ve ağzı açık heyecanlı bir yüz. Sonra cümleler söyleyin, çocuk uygun yüzü kaldırsın.
- Sakin yüz (kart 1): "Yemek hazır." → nokta (.)
- Meraklı yüz (kart 2): "Yemekte ne var?" → soru işareti (?)
- Heyecanlı yüz (kart 3): "Yaşasın, makarna!" → ünlem (!)
Her yüzün bir işareti var. Cümlenin sonuna hangisinin geleceğini cümlenin duygusu belirler.
Soru Sözcüğü Olmayan Sorular
"Ne, kim, nerede, nasıl, kaç" gibi sözcükler soruyu hemen belli eder. Ama bazı soruların içinde bu sözcüklerden hiçbiri yoktur:
Parka geliyor musun? Ödevin bitti mi?
Sık yapılan hata bu cümlelere nokta koymaktır. Soruyu "mu, mi, mı, mü" parçası yapar; cümle cevap bekliyorsa sonuna soru işareti gelir. Kısa bir sınama: cümleyi okuyunca biri "evet" ya da "hayır" diye cevap verebiliyorsa o bir sorudur.
Aynı Sözcükler, Farklı İşaret
İşaret değişince cümlenin anlamı da değişir. "Kar yağdı." bir haberdir. "Kar yağdı?" diyen kişi şaşırmış, emin olmak istiyor. Testlerde bu farkı soran sorular gelir: aynı sözcüklerle yazılmış iki cümleden biri anlatıyor, biri soruyor; farkı yapan yalnızca sondaki işarettir.
Evde deneyin: bir kâğıda sonu boş 3 cümle yazın. "Kapıyı kim çaldı", "Kapıyı dedem çaldı", "Aa, dedem gelmiş". Çocuk her cümlenin sonuna yüz kartını koysun, sonra işareti kendisi yazsın. Cevaplar sırasıyla soru işareti, nokta ve ünlemdir.
Ünlem Her Yerde Olmaz
Ünlem sevinç, korku, şaşkınlık ya da seslenme bildirir: "Eyvah!", "Dikkat et!", "Dur!". Yolda araba gelirken "Dur!" diye seslenen baba heyecanlıdır; sonuna ünlem gelir.
İkinci yanılgı ünlemi süs sanmaktır. Çocuk her cümlenin sonuna "!" koyarak yazısını canlandırmak ister. "Bugün okula gittim!" cümlesinde şaşılacak bir şey yoksa nokta yeterlidir.
Kısa alıştırma: şu 4 cümleden hangi 2'si ünlem ister? (1) Yangın var (2) Bugün salı (3) Aman, düşeceksin (4) Çantam mavi. Cevap: 1 ve 3; ötekiler sakin birer bilgidir.
Virgül: Sayarken Nefes
Virgül (,) sıralanan sözcükleri ayırır: "Manavdan elma, armut ve muz aldık." Elma ile armut arasında virgül vardır. Son iki sözcük arasında "ve" varsa oraya virgül konmaz.
Mini soru: "Çantama kalem silgi defter koydum." cümlesinde kaç virgül gerekir? 2 virgül: kalem, silgi, defter.
Bu Hafta
- Yüz kartlarıyla her akşam 5 cümle oynayın.
- Çocuğun kitabından 1 sayfa seçin; sayfada kaç nokta, kaç soru işareti var, sayın.
- Alışveriş listesini birlikte yazın, sözcükler arasına virgül koysun.
Sık sorulanlar
"Ödevin bitti mi" cümlesinin sonuna ne konur?
Soru işareti konur. "Mi" parçası cümleyi soru yapar; soru sözcüğü olmasa da cümle cevap bekler.
Virgül ne işe yarar?
Sıralanan sözcükleri birbirinden ayırır: elma, armut ve muz.