Aynı Metni Üç Kez Okumak
2. sınıftaki bir çocuk okumayı söktü ama okuduğunu anlamak ayrı bir iştir. Sesli ve akıcı okuyan çocuk bile "Metin neyi anlatıyordu?" sorusunda susabilir. Bu yüzden kısa metinlerde üç adım işe yarar:
(1) Göz gezdir: Başlığa ve resme bak. Kim var, nerede?
(2) Dikkatli oku: Baştan sona, acele etmeden.
(3) Soruyla dön: Soruyu oku, cevabı metinde ara.
Deneme Metni: Kuş Yemliği
"Salı akşamı Can ile babası balkona bir kuş yemliği astı. Yemliği boş bir süt kutusundan yaptılar. Ertesi sabah yemliğe iki serçe kondu. Can, onları ürkütmemek için perdenin arkasından izledi."
Metinde bilinmeyen bir sözcük var mı? "Yemlik" belki yenidir. Metin onu açıklıyor: süt kutusundan yapılmış, kuşların yem yediği bir kap. Sözcüğün anlamı çoğu zaman yanındaki cümlelerde saklıdır.
Böyle kısa bir metne üç türlü soru sorulur.
Yazıyor mu, Çıkıyor mu, Yok mu?
1. Metinde yazan: "Yemliğe kaç serçe kondu?" Cevap açıkça yazıyor: 2 serçe.
2. Metinden çıkarılan: "Can kuşlara karşı nasıl biri?" Metinde "Can kuşları seviyor" yazmıyor. Ama onları ürkütmemek için saklanması bunu gösteriyor. Cevap metinden çıkarılır.
3. Metinde olmayan: "Serçeler ne yedi?" Metin bunu söylemiyor. Böyle bir soruya "bilemeyiz" demek doğrudur.
Sıra da sorulabilir: "Hangisi önce oldu?" Yemlik salı akşamı asıldı, serçeler ertesi sabah geldi. Metindeki zaman sözcükleri (salı akşamı, ertesi sabah) cevabı verir.
Kendi Bildiğiyle Cevaplamak
Sık yapılan hata, cevabı metinden değil kafadan vermektir. Çocuk "Serçeler ekmek yedi." diye cevaplar, çünkü serçelerin ekmek yediğini bilir. Oysa soru metni soruyordur. "Bunu metnin neresinde okudun?" sorusu çocuğu metne geri döndürür.
İkinci tuzak, soru kökündeki "değildir" sözcüğüdür. "Hangisi metinde yazan bir bilgi değildir?" sorusunda çocuk doğru bilgiyi arar ve yanlış şıkkı işaretler. "Değildir" sözcüğünün altını çizmek alışkanlık olmalıdır.
Evde Soru Avcısı
- Ters soru: Çocuk bir sayfa okusun, sonra size 3 soru sorsun. Soru sormak için metni anlamış olması gerekir.
- Tek cümlede anlat: Okuduğu masalı 1 cümleyle özetlesin: "Kim, ne yaptı?"
- Yazmıyor kartı: Soru sorarken arada metinde olmayan bir şey sorun. Çocuk "Bu metinde yazmıyor" diyebilirse çok iyi bir okur olmaya başlamıştır.
Veliye not: Günde 10-15 dakika birlikte okumak, uzun bir hafta sonu çalışmasından daha etkilidir.
Sık sorulanlar
Metinle ilgili sorunun cevabı nerede aranır?
Metnin içinde aranır. Kendi bildiklerimizle değil, metinde yazanla cevap verilir.
Çıkarım yapmak ne demektir?
Metinde açıkça yazmayan bir şeyi, yazan ipuçlarından anlamaktır.
Metinde cevabı olmayan bir soru gelirse ne yapılır?
"Metinde yazmıyor, bilemeyiz." demek doğru cevaptır.