3. Sınıf Okuduğunu Anlama — Konu Anlatımı

Beş Cümlelik Bir Hikâye

Önce şu kısa metni okuyalım:

Salı sabahı Elif, pencerenin önünde bir serçe gördü. Serçe kanadını çırpıyor ama uçamıyordu. Elif hemen annesini çağırdı. İkisi serçeyi küçük bir kutuya koyup veterinere götürdü. 3 gün sonra serçe iyileşti ve bahçeden uçup gitti.

Bu 5 cümle, okuduğunu anlama sorularının hepsini sormaya yetiyor.

Önce 5N1K

Metni anlamanın ilk adımı altı soruyu cevaplamaktır:

(1) Kim? Elif ve annesi.
(2) Ne oldu? Uçamayan bir serçeye yardım ettiler.
(3) Nerede? Pencerenin önünde, sonra veterinerde.
(4) Ne zaman? Salı sabahı.
(5) Nasıl? Serçeyi kutuya koyup götürerek.
(6) Neden? Serçe uçamıyordu.

Kuş kaç gün sonra iyileşti? Cevap metinde açıkça yazıyor: 3 gün. Böyle sorularda çocuk cevabın geçtiği cümleyi parmağıyla göstersin.

Konu Bir Sözcük, Ana Düşünce Bir Cümle

Konu, metnin neyden söz ettiğidir: yaralı bir kuşa yardım. Ana düşünce ise yazarın bize vermek istediği mesajdır: Zor durumdaki hayvanlara yardım etmeliyiz.

Ana düşünceyi bulmak için şu soru sorulur: "Bu hikâyeden ne öğrendim?"

Başlık da konuya bağlıdır. "Yaralı Serçe" bu metne uygun bir başlıktır. "Salı Sabahı" uygun değildir; olayın zamanını söyler ama metnin neyi anlattığını söylemez. Testte başlık sorusu gelirse çocuk her şıkka "Bu başlık bütün metni kapsıyor mu?" diye sorsun.

Metinde Yazmıyor Ama Anlaşılıyor

Serçe neden uçamıyordu? Metin bunu açıkça söylemiyor. Ama "kanadını çırpıyor ama uçamıyordu" cümlesinden kanadının yaralı olabileceğini çıkarırız. Elif'in hayvanları sevdiği de yazmıyor; davranışından anlaşılıyor. Buna çıkarım denir.

Çıkarım uydurma değildir; metindeki bir ipucuna dayanır. "Elif veteriner olmak istiyor." demek çıkarım olmaz, çünkü metinde buna dair hiçbir ipucu yok.

Bildiğini Değil, Okuduğunu Yaz

Sık yapılan hata, cevabı metinden değil kendi bilgisinden vermektir. "Serçeler ne yer?" diye sorulsa çocuk "tohum" diyebilir; doğru bir bilgi ama metinde yok. Testte "Metne göre…" diye başlayan soruların cevabı yalnızca metindedir.

Aynı hata "Metne göre hangisi söylenemez?" sorusunda tersinden çıkar. Şıklardan biri doğru bir bilgi olsa bile metinde geçmiyorsa "söylenemez" sayılır.

İkinci yanılgı: konuyu ana düşünce sanmak. "Serçe" bir konudur; "Hayvanlara yardım etmeliyiz." bir ana düşüncedir.

Birlikte Okurken Sorulacak 4 Soru

• "Bu hikâyede kim var?" (kişiler)
• "En önemli olay ne?" (olay)
• "Bu cümleden ne anladın?" (çıkarım)
• "Sence yazar bize ne söylemek istedi?" (ana düşünce)

Veliye not: Günde 10 dakika sesli okuma yeterlidir. Okuma bitince 4 sorudan yalnızca 1'ini sorun; her akşam sınava dönüşen okuma, okuma sevgisini azaltır.

Sık sorulanlar