Albümde Fotoğraflar Karıştı
Okul bahçesinde fidan dikildi, 4 fotoğraf çekildi. Fotoğraflar albüme karışık konmuş:
A) Fidanın dibine su dökülüyor.
B) Toprakta çukur kazılıyor.
C) Fidanın çevresi toprakla örtülüyor.
D) Fidan çukura yerleştiriliyor.
Doğru sıra hangisi? Çukur kazılmadan fidan konamaz, fidan konmadan üstü örtülemez. Sıra: B, D, C, A. Olaylar birbirine bağlıdır; biri bitmeden öteki başlayamaz.
Önce, Sonra, En Sonunda
Sırayı gösteren sözcükler vardır: ilk olarak, önce, sonra, ardından, daha sonra, en sonunda. Zaman sözcükleri de yol gösterir: sabah, öğle, akşam, gece.
"İlk olarak çukuru kazdık. Ardından fidanı yerleştirdik. Sonra toprağı örttük. En sonunda can suyunu verdik."
Bu 4 sözcük olmasa da cümleler anlaşılır. Ama sözcükler varken okuyan kişi hiç duraksamaz.
Yazıldığı Sıra, Olduğu Sıra
Çocukların sık düştüğü yanılgı şudur: Metinde önce yazılanı önce olmuş sanıyor. "Ödevimi bitirdim. Okuldan dönünce hemen masaya oturmuştum." Burada okuldan dönmek önce olmuştur, ama ikinci cümlede yazılmıştır.
"Dönünce", "-den önce", "-den sonra" gibi sözler sırayı değiştirir. "Yemekten önce ellerimi yıkadım." cümlesinde önce eller yıkanır, sonra yemek yenir.
Eksik Kutuyu Bulmak
Testlerde 3 kutulu bir şerit çizilir, ortadaki kutu boş bırakılır:
1) Kardeşim ekmeği dilimledi. → 2) ? → 3) Tostu tabağa koydu.
Ortaya ne gelir? İlk kutuda ekmek dilimlendi, son kutuda tost hazır. Aradaki adım: "Dilimlerin arasına peynir koyup tost makinesine yerleştirdi." Çocuk baştaki ve sondaki kutuya bakarak aradaki işi bulur.
Aynı Anda Olanlar
Bazı olaylar sırayla değil, aynı anda olur. "Annem yemek yaparken ben sofrayı kurdum." Burada "-ken" eki iki işin birlikte yapıldığını söyler; hangisi önce diye sormanın anlamı yoktur.
Sınavda gelen bir kalıbı deneyelim: "Pazar günü Ada kek yaptı. Önce yumurtaları çırptı. Ardından una şeker kattı. Hamuru fırına verdi. Kek pişince üstüne pudra şekeri serpti." Ada'nın 2. işi nedir? Cümleleri numaralayın: yumurta 1, şeker 2. Cevap: una şeker kattı. En son iş ise pudra şekeri serpmektir.
Evde: Sabah Kartları
- Sabah kartları: 5 karta sabah yaptıklarını yazın: uyandım, yüzümü yıkadım, kahvaltı ettim, giyindim, servise bindim. Karıştırın, çocuk sıraya dizsin.
- Tarif sırası: Birlikte sandviç hazırlayın. Her adımdan sonra çocuk "önce, sonra, en sonunda" sözcükleriyle ne yaptığınızı anlatsın.
- Üç kare: Kâğıdı 3'e bölün. Çocuk bir olayı başı, ortası, sonu olarak çizsin.
Sık sorulanlar
Olayların sırasını gösteren sözcükler hangileridir?
İlk olarak, önce, sonra, ardından, daha sonra, en sonunda.
Metinde önce yazılan olay hep önce mi olmuştur?
Her zaman değil. "Dönünce", "-den önce", "-den sonra" gibi sözler sırayı değiştirebilir.
Karışık olaylar nasıl sıralanır?
Hangi olayın ötekine bağlı olduğuna bakılır. Çukur kazılmadan fidan dikilemez.