Balkondaki Yuva
Önce paragrafı birlikte okuyun:
(1) Geçen bahar balkonumuzdaki saksının arkasına bir çift serçe yuva yaptı. (2) Annem, kuşlar ürkmesin diye balkonu 3 hafta boyunca kullanmadı. (3) Her sabah pencereden yuvaya bakıp yumurtaları saydık. (4) Kardeşim o sırada bisiklet sürmeyi öğrendi. (5) Yavrular uçup gidince balkon boş kaldı ama hepimiz küçük bir aileyi koruduğumuz için mutluyduk.
Konu: Neyden Söz Ediliyor?
Paragraf bir serçe yuvasını anlatıyor. Konu kısa bir söz öbeğiyle söylenir: "balkondaki serçe yuvası".
Konudan sonra şu sorulur: yazar bu konuda bize ne demek istiyor? Cevap bir cümledir: "Küçük canlıları korumak insanı mutlu eder." Bu, paragrafın ana düşüncesidir. Çoğu zaman ilk ya da son cümlede saklıdır; burada (5) numaralı cümlede.
Yardımcı Düşünce ve Başlık
(2) ve (3) numaralı cümleler ana düşünceyi destekliyor: balkonu kullanmamak, her sabah yuvaya bakmak. Bunlar yardımcı düşüncedir.
Başlık paragrafın tamamını kapsamalı. "Yumurtaları Saydık" yalnız bir cümleyi karşılar. "Balkondaki Misafirler" ise bütün paragrafı kapsar.
Hangi Cümle Buraya Ait Değil?
Bir paragrafın ilk cümlesi, yani giriş cümlesi, kendi başına anlaşılır. "Bu yüzden", "Ama", "O da" gibi sözlerle başlamaz; çünkü bunlar önceki bir cümleye bağlanır. Testte karışık verilmiş 4 cümleyi sıraya koyarken önce bu cümleyi arayın. Balkondaki yuva paragrafında (1) numaralı cümle böyledir; öteki cümleler ona yaslanır.
(4) numaralı cümleyi fark ettiniz mi? Bisiklet öğrenmek güzel bir haber ama serçelerle hiçbir ilgisi yok. Bu cümle çıkarılınca paragraf daha iyi akar. Testlerde "akışı bozan cümle" diye sorulan budur.
Sık Yapılan Hata
Birincisi: konuyu ana düşünce sanmak. "Serçeler" konudur; ana düşünce bir yargı içerir.
İkincisi: cevabı metinde değil, kendi bilgisinde aramak. "Serçeler göç eder mi?" diye bir bilgi paragrafta yoksa, doğru olsa bile cevap o değildir. Paragraf sorusunun cevabı her zaman metindedir.
Evde: Tek Cümlede Söyle
- Okunan her öykünün sonunda çocuk "Bu öykü bize ne söylüyor?" sorusunu tek cümleyle cevaplasın.
- Öyküye 2 farklı başlık önersin; hangisinin bütün öyküyü kapsadığını tartışın.
- Kısa bir paragrafa siz ilgisiz bir cümle ekleyin; çocuk onu bulsun.
Veliye not: 4. sınıf paragraf sorularında 5 kalıp döner: konu, ana düşünce, başlık, akışı bozan cümle ve "metne göre hangisi söylenemez?" Sonuncusunda seçenekler tek tek metinle karşılaştırılır.
Mini soru: Paragrafın ana düşüncesi hangi numaralı cümlede daha açık söylenmiş? Cevap: (5) numaralı cümlede.
Sık sorulanlar
Konu ile ana düşünce arasındaki fark nedir?
Konu neyden söz edildiğidir; ana düşünce yazarın o konuda vermek istediği mesajdır ve bir cümleyle söylenir.
Akışı bozan cümle nasıl bulunur?
Paragrafın konusuyla ilgisi olmayan, çıkarılınca anlamın daha iyi aktığı cümledir.