Ünsüz Yumuşaması
p, ç, t, k ile biten sözcükler ünlüyle başlayan ek aldığında b, c, d, g/ğ'ye dönüşür.
kitap → kitabı · ağaç → ağacı · kanat → kanadı · renk → rengi
Tek heceli birçok sözcükte yumuşama olmaz: "top → topu", "saç → saçı".
Ünsüz Sertleşmesi (Benzeşme)
f, s, t, k, ç, ş, h, p ile biten sözcüklere gelen c, d, g ile başlayan ekler ç, t, k'ye dönüşür.
kitap + cı → kitapçı · seç + gi → seçki · ağaç + da → ağaçta
Hatırlatma cümlesi: sert ünsüzler "fıstıkçı şahap" sözünde toplanmıştır.
Ünlü Düşmesi ve Türemesi
Ünlü düşmesi: iki heceli bazı sözcükler ünlü ile başlayan ek alınca ikinci hecedeki ünlüyü kaybeder.
burun → burnu · ağız → ağzı · oğul → oğlu
Ünlü türemesi: pekiştirmelerde ve bazı eklerde araya ünlü girer: "sapasağlam", "genç → gencecik".
Sık Yapılan Hata
Yumuşama ile sertleşmeyi karıştırmak. Kısa ölçüt: yumuşamada sözcüğün sonu değişir (kitap → kitabı), sertleşmede ekin başı değişir (kitap + cı → kitapçı).
İkinci hata: her p-ç-t-k'nin yumuşayacağını sanmak. Tek heceli pek çok sözcükte yumuşama olmaz.
Sık sorulanlar
Yumuşama ile sertleşme nasıl ayrılır?
Yumuşamada sözcüğün son ünsüzü değişir; sertleşmede eklenen ekin ilk ünsüzü değişir.
"Ağız" sözcüğü ek alınca neden "ağzı" olur?
Ünlü düşmesi olayı gerçekleşir; ikinci hecedeki ünlü ek geldiğinde düşer.