Manav Tezgâhındaki Etiketler
Pazarda bir tezgâha şu etiketler asılmış:
(1) taze ıspanak
(2) sulu şeftali
(3) iki kilo domates
(4) bu kasadaki elmalar
(5) birkaç limon hediye
Altı çizili sözcüklerin hepsi bir adın hemen önünde duruyor ve o ad hakkında bilgi veriyor. Bu sözcüklere sıfat ya da ön ad denir.
"Nasıl?" Sorusu: Niteleme Sıfatı
(1) ve (2) numaralı etiketlere "Nasıl ıspanak? Nasıl şeftali?" diye sorun. Cevaplar "taze" ve "sulu". Adın rengini, biçimini, tadını, durumunu anlatan bu sözcükler niteleme sıfatıdır: ekşi erik, yuvarlak karpuz, çürük armut.
Kaç? Hangi? Belirtme Sıfatları
Bazı sıfatlar adın nasıl olduğunu söylemez; onu gösterir ya da sayısını verir.
Sayı sıfatı "kaç, kaçıncı, kaçar?" sorusuna cevap verir: iki kilo, üçüncü kasa,
beşer limon, yarım karpuz.
İşaret sıfatı adı gösterir: bu kasa, şu sepet, o tezgâh.
Belgisiz sıfat sayıyı tam söylemez: birkaç limon, bazı müşteriler, her sabah.
Soru sıfatı adı soru ile sorar: Hangi elma? Kaç kilo?
Sayı sıfatının dört biçimi testlerde ayrı ayrı sorulur:
(6) 3 karpuz → kaç tane? (asıl sayı)
(7) 3. kasa → kaçıncı? (sıra sayısı)
(8) üçer limon → kaçar? (üleştirme)
(9) yarım karpuz → bütünün ne kadarı? (kesir)
En Çok Karıştırılan: "Bu" Sıfat mı, Zamir mi?
(10) Bu kasa boş.
(11) Bu boş.
(10) numaralı cümlede "bu" adın önünde, kasayı gösteriyor: sıfat. (11) numaralı cümlede ad yok; "bu" kasanın yerini tutuyor: zamir. Çocuklar iki cümlede aynı sözcüğü görünce aynı cevabı veriyor. Kural basit: sıfatın arkasında mutlaka bir ad olur.
İkinci hata: sıfatı adın arkasında aramak. "Elma kırmızı." cümlesinde "kırmızı" adın önünde değil, cümlenin sonunda; burada sıfat görevinde sayılmaz.
Sıfatlar üst üste de gelebilir: "iki büyük sulu karpuz". Burada 3 sıfat aynı adı anlatıyor; "iki" sayı sıfatı, "büyük" ve "sulu" niteleme sıfatıdır. Çocuk genellikle yalnız adın hemen önündekini bulup durur; hepsini sordurun.
Evde: Alışveriş Listesine Sıfat Ekle
- Haftalık alışveriş listesini çocuk yazsın; her ürünün önüne en az 1 sıfat koysun: "2 paket tam yağlı süt".
- Listeyi birlikte okuyun; sıfatların türünü sorun. "Kaç?" sorusuna cevap veren sayı sıfatı, "nasıl?" sorusuna cevap veren niteleme sıfatı.
- Bir oyuncak seçin; çocuk onu 3 niteleme sıfatıyla anlatsın, siz tahmin edin.
Mini soru: "Kaç öğrenci geziye katıldı?" cümlesindeki sıfat hangisi, türü ne? Cevap: "kaç"; soru sıfatı.
Sık sorulanlar
Sıfat cümlede nerede bulunur?
Nitelediği ya da belirttiği adın hemen önünde: sulu şeftali, üç kalem.
"Bu" ne zaman sıfat, ne zaman zamirdir?
Arkasında ad varsa sıfattır (bu kasa); adın yerine kullanılıyorsa zamirdir (bu boş).