Tarif Et, Sözcüğü Bulsun
Bir sözcüğü kullanabilmek için önce neyi anlattığını bilmek gerekir. Bu konunun testleri de bunu sorar: "Hortumlu, çok büyük bir hayvan. Adı nedir?" Cevap: fil.
Evde bunu bilmece gibi oynayın. Siz tarif edin, çocuk sözcüğü bulsun:
(1) Sarı, delikli, kahvaltıda yenir → peynir
(2) Işık girsin diye açılır → pencere
(3) Ağzımızda, beyaz ve serttir → diş
(4) Kırmızı ışıklarıyla hastaya koşar → ambulans
Sonra rolleri değiştirin: çocuk tarif etsin, siz bulun. Tarif ederken en az 2 ipucu vermesini isteyin; renk ve ne işe yaradığı en kolay ipuçlarıdır.
Alfabe Sırasına Dizmek
Sözcükleri sıralarken ilk harfe bakılır. "muz, armut, kiraz" → armut (a), kiraz (k), muz (m).
İlk harfler aynıysa ikinci harfe geçilir: "kedi, kalem, kitap" → ka, ke, ki sırasıyla kalem, kedi, kitap.
Sık yapılan hata, sıralarken sözcüğün uzunluğuna bakmaktır. Öğrenci kısa sözcüğü başa koyuyor: "muz" 3 harfli diye en önde yazılıyor. Oysa sıralamada yalnız harfin alfabedeki yeri önemlidir; uzunluk hiç sayılmaz.
Karışık Sözcüklerden Cümle
Sözcükler karışık verilince anlamlı bir cümle kurulur:
oynadı / bahçede / Ela → Ela bahçede oynadı.
İpucu: büyük harfle başlayan sözcük çoğu zaman başa gelir; "oynadı" gibi iş bildiren sözcük sona gider. Cümle kurulunca yüksek sesle okunur. Kulağa garip geliyorsa sıra yanlıştır.
Biraz daha zoru 4 sözcükle gelir: "topu / attı / Can / havaya". Önce kim? Can. Sonra ne yaptı? Attı; bu sona gider. Arada kalan 2 sözcük: "Can topu havaya attı." Kartlar yerine sözcükleri küçük kâğıtlara yazıp çocuğun elleriyle dizmesine izin verin; yer değiştirmek kalemle silmekten kolaydır.
Sözcüğü Yerinde Kullanmak
Aynı konudan 2 sözcük bazen yer değiştiremez. "Süpürge" ile "kova" ikisi de temizlik eşyasıdır ama yerde tozu kova toplamaz. "Annem yeri ____ ile süpürdü." boşluğuna yalnız "süpürge" uyar. Kullanmak, sözcüğü doğru cümleye koymaktır.
Aynı şey yazarken de geçerlidir. Bir sözcüğün bütün harfleri yazılmazsa sözcük başka bir şeye döner ya da anlamsız kalır: "kitap" yerine "ktap", "masa" yerine "msa". Yazdıktan sonra parmakla sözcüğün altından geçerek okumak, eksik harfi yakalamanın en kolay yoludur.
Hafta Boyu Küçük Görevler
- Market dönüşü 4 ürünün adını alfabe sırasına dizin.
- Akşam yemeğinde 1 bilmece: tarif sizden, sözcük çocuktan.
- Kitaptan 3 sözcük seçip karıştırın; çocuk cümle kursun.
Mini soru: "zil, ayı, top" alfabe sırasına göre nasıl dizilir? Cevap: ayı, top, zil.
Sık sorulanlar
İlk harfleri aynı olan sözcükler nasıl sıralanır?
İkinci harflerine bakılır: kalem (a), kedi (e), kitap (i).
Karışık sözcüklerle cümle kurarken nereden başlanır?
Kimin ya da neyin anlatıldığını bulmakla. Bu sözcük başa, iş bildiren sözcük sona konur; sonra cümle sesli okunur.
Tariften sözcük bulma neden önemli?
Sözcüğün anlamını bildiğini gösterir. Anlamını bilen çocuk sözcüğü doğru cümlede kullanır.