Kahvaltı Tabağını Anlat
Kahvaltıda çocuğunuza tabağındakileri anlatmasını söyleyin, ama adlarını söylemeden. "Beyaz, tuzlu, yumuşak" dediğinde siz peyniri bulun. "Kırmızı, sulu, yuvarlak" domatestir.
Bir varlığın nasıl olduğunu anlatan sözcüklere özellik sözcükleri denir. Özellikleri duyularımızla buluruz:
(1) Göz: renk ve biçim → sarı, yuvarlak
(2) Dil: tat → tatlı, ekşi, tuzlu, acı
(3) El: dokunma → sıcak, soğuk, sert, yumuşak
(4) Kulak: ses → gürültülü, sessiz
(5) Burun: koku → mis gibi, kokulu
Birinin Tersi Öbürü
Bazı özellikler birbirinin karşıtıdır: sıcak-soğuk, hızlı-yavaş, tatlı-ekşi, uzun-kısa. Testlerde iki varlık karşılaştırılır: "Kaplumbağa yavaş yürür, çita çok hızlı koşar. Fark nedir?" Fark hızdır: biri yavaş, öbürü hızlı.
Limon ekşi, bal tatlı; buz soğuk, çorba sıcak. Çocuk bir özelliği söyleyince karşıtını da sorun. Bu oyun hem kelime dağarcığını büyütür hem de test sorularına hazırlar.
Büyük Neye Göre Büyük?
Çocukların en çok karıştırdığı özellik büyüklüktür. Fil karıncanın yanında büyüktür. Balinanın yanında ise küçük kalır. Kedi fareye göre büyük, köpeğe göre küçük olabilir.
Yani "büyük" ve "küçük" karşılaştırmaya bağlıdır. Soru "Fil nasıl bir hayvandır?" ise cevap "büyük"tür, çünkü fil çoğu hayvandan büyüktür. Ama iki varlık verilmişse cevap o ikisine göre bulunur. Renk ve tat ise karşılaştırmayla değişmez: limon hangi meyvenin yanında olursa olsun ekşidir.
Özellik Değişebilir mi?
Bazı özellikler zamanla değişir. Muz dalda yeşildir, olgunlaşınca sarı olur, birkaç gün sonra kahverengi lekeler çıkar. Çorba ocaktan inince sıcaktır, 1 saat sonra soğur. Buz elde erir.
Bu yüzden testte "Buz nasıl hissettirir?" sorusunun cevabı "soğuk"tur, ama "erimiş buz" artık sudur ve o kadar soğuk olmayabilir. Soru hangi anı anlatıyorsa özellik ona göre seçilir. Kahvaltıda aynı domatesi 2 kez anlatmayı deneyin: bütünken "sert, yuvarlak", dilimlenince "sulu, yumuşak". Varlık aynı, özellik değişti.
Özellik Sözcüğü Nerede Durur?
Özellik sözcüğü çoğu zaman adın önüne gelir: sıcak çorba, kırmızı elma, uzun yol. Cümlenin sonunda da durabilir: "Çorba sıcak." İki özellik yan yana gelebilir: küçük sarı civciv.
Mini soru: "Ceren kırmızı bir balon aldı." cümlesinde özellik bildiren sözcük hangisidir? Balonun nasıl olduğunu söyleyen sözcük: kırmızı.
Bu Hafta Deneyin
- Adı söyleme: Her öğünde 1 yiyeceği yalnız özellikleriyle anlatın.
- Karşıt yakala: Siz "uzun" deyin, çocuk "kısa" desin. 10 çift sonra roller değişsin.
- Üç özellik: Çantasından bir eşya seçsin, 3 özelliğini söylesin: "mavi, küçük, sert silgi".
Sık sorulanlar
Karşıt özellik ne demektir?
Birbirinin tersi olan özelliklerdir: sıcak-soğuk, hızlı-yavaş, tatlı-ekşi.
Özellikleri nasıl buluruz?
Duyularımızla: rengi gözle, tadı dille, sıcaklığı elle, sesi kulakla, kokuyu burunla.
Bir varlığın birden çok özelliği olabilir mi?
Olabilir. Limon hem sarı hem ekşi hem de sulu bir meyvedir; "sarı ekşi limon" derken iki özelliği birlikte söyleriz.