Torbada Ne Var?
Bir bez torbaya çocuğa göstermeden bir elma koyun. Çocuk elini sokup dokunsun ve söylesin: "Yuvarlak. Sert. Soğuk. Kaygan." 4 sözcükten sonra tahmin gelir: "Elma!"
Çocuk elmayı görmeden buldu. Ona yardım eden sözcükler varlığın nasıl olduğunu anlattı. Bunlara özellik bildiren sözcükler denir.
Hangi Özellik, Hangi Duyu?
(1) Renk: kırmızı elbise, yeşil yaprak
(2) Biçim: yuvarlak taş, köşeli kutu
(3) Büyüklük: iri karpuz, minik karınca
(4) Tat: ekşi limon, tatlı üzüm
(5) Dokunma: yumuşak yastık, sıcak çorba
(6) Sayı: beş balon, üç kedi
Sayılar da bir özelliktir. "Salonda beş balon vardı." cümlesinde "beş" balonların kaç tane olduğunu anlatır.
Bu sözcükler genellikle adın önüne gelir: sarı limon, kalın çizme.
"Yeşil" Bir Şey mi?
Sık yapılan hata, renk sözcüklerini ad sanmaktır. Kartlarda "ağaç, defter, yeşil, kalem" yazsa çocuk bazen dördünü de varlık sayar. Şu soruyu sordurun: "Yeşil'i elime alabilir miyim?" Alamaz. Yeşil bir varlık değil, bir varlığın rengidir.
İkinci tuzak uymayan özelliktir. "Buz avucumda sıcacık duruyordu." Buz sıcak olamaz; özellik varlığa uymuyor. Testlerde bu tür cümle "hangisinde yanlışlık var" diye sorulur.
Cümlede Özellik Saymak
"Küçük beyaz kedi kalın minderde uyudu." Kaç özellik sözcüğü var? Küçük, beyaz, kalın: 3 tane. Kedi ve minder adlardır; uyudu ise yapılan iştir.
Soru sormak da özelliği bulmanın bir yoludur. "Nasıl bir kazak?" Mavi, yumuşak. "Kaç limon?" Üç. "Nasıl?" sorusu niteliği, "Kaç?" sorusu sayıyı bulur. Adı bulan soru ise "Ne?" sorusudur: "Ne aldın?" Kazak.
Özelliğin tersi de sorulabilir. "Sıcak" çayın zıt özelliği nedir? Soğuk. "Dar" yolun zıt özelliği? Geniş.
Evde: Torba ve Bilmece
- Gizemli torba: Sırayla 5 nesne koyun: kaşık, sünger, portakal, düğme, çorap. Çocuk her birine en az 3 özellik söylesin.
- Bilmece yaz: Çocuk bir varlığı adını söylemeden 3 özellikle anlatsın: "Sarıdır, ekşidir, çayın yanında durur. Nedir?" Cevap: limon. Sonra sıra size geçsin.
- Özellik ekle: "Kuş uçtu." cümlesine her turda bir özellik ekleyin: "Mavi kuş uçtu." "Küçük mavi kuş uçtu."
Veliye not: Testte en sık gelen iki kalıp "hangi sözcük özellik bildirir" ve "boş yere hangi özellik gelmelidir" sorularıdır. İkincisinde cümlenin geri kalanı ipucu verir: "Masaya zor sığan ........ bir karpuz" diyorsa cevap "kocaman" olur, "minik" olamaz.
Sık sorulanlar
Özellik bildiren sözcük ne işe yarar?
Varlığın nasıl olduğunu anlatır: rengini, biçimini, tadını, büyüklüğünü ya da sayısını.
Sayılar da özellik bildirir mi?
Bildirir. "Beş balon" sözünde "beş", balonların kaç tane olduğunu anlatır.
Renk sözcükleri ad mıdır?
Cümlede bir varlığın önünde geliyorsa özellik bildirir: "yeşil yaprak". Yeşil tek başına elle tutulan bir varlık değildir.