Yapım Eki Nedir?
Eklendiği sözcüğün anlamını değiştiren, ondan yeni bir sözcük üreten eklerdir.
göz + lük → gözlük (yeni bir nesne)
kitap + lık → kitaplık
yaz + ar → yazar
süt + çü → sütçü
Yapım mı Çekim mi? — Ayırt Etme
Ölçüt tek: anlam değişti mi?
"Kitaplar" → hâlâ kitap → çekim eki
"Kitaplık" → artık raf → yapım eki
Sıra kuralı: yapım eki her zaman çekim ekinden önce gelir. "Kitaplıklar" doğru, "kitaplarlık" yanlıştır.
Sözcüğün Yapısı
Basit sözcük: yapım eki almamış → ev, kitap, kalemler
Türemiş sözcük: yapım eki almış → gözlük, sütçü, yazar
Birleşik sözcük: iki sözcüğün birleşmesi → bilgisayar, hanımeli, ayakkabı
Çekim eki almak sözcüğü türemiş yapmaz.
Sık Yapılan Hata
"Kalemler" sözcüğünü türemiş sanmak. Aldığı "-ler" bir çekim ekidir; anlamı değiştirmez, sözcük hâlâ basittir.
İkinci hata: yapım ekiyle çekim ekinin sırasını karıştırmak.
Sık sorulanlar
Yapım eki ile çekim eki nasıl ayrılır?
Yapım eki sözcüğün anlamını değiştirip yeni sözcük üretir; çekim eki anlamı değiştirmez.
"Kitaplık" hangi ekle türemiştir?
"-lık" yapım ekiyle. Kitap koymaya yarayan raf anlamında yeni bir sözcük oluşmuştur.