8. Sınıf Yazım Kuralları — Konu Anlatımı

Bu Mesajda 8 Yanlış Var

Sınıf temsilcisi akşam gruba şu mesajı atmış:

"Arkadaşlar, yarınki gezi için herkez sabah 8.30'da okulda olsun. Otobüs 23 nisan caddesinden kalkacak. Bir kaç kişi öğle yemeğini getirmeyecekmiş, sizde getirmeyecekmisiniz? Öğretmenimiz Türkçe'den ödev verdi, hiç biriniz unutmasın. TDK'nın sözlüğünü de getirin ki kelime avı yapalım."

Göz ucuyla bakınca derli toplu bir mesaj. Oysa içinde 8 yazım yanlışı var; üstelik iki sözcük de "yanlış gibi görünen doğru" tuzağı. Önce kendin bulmaya çalış, sonra aşağıdaki listeyle karşılaştır.

Satır Satır Düzeltme

1. herkez → herkes. Sözcük "her" ve "kes" (kişi) parçalarından gelir; sonunda "z" yoktur.
2. 23 nisan caddesinden → 23 Nisan Caddesi'nden. Cadde adı özel addır, her sözcüğü büyük harfle başlar; özel ada gelen çekim eki kesmeyle ayrılır.
3. Bir kaç → birkaç. "Birkaç, birçok, birbiri, herhangi, hiçbiri" bitişik yazılır.
4. sizde → siz de. Buradaki "de" bağlaçtır, "siz dahi" anlamındadır.
5. getirmeyecekmisiniz → getirmeyecek misiniz. Soru eki "mi" ayrı yazılır; kişi eki (-siniz) ona bitişir.
6. Türkçe'den → Türkçeden. -ce/-ca ekiyle kurulan dil adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz.
7. hiç biriniz → hiçbiriniz. Bitişik yazılır.
8. TDK'nın → TDK'nin. Kısaltmaya gelen ek, kısaltmanın okunuşuna uyar: "te-de-ke" son sesi ince, ek de incelir.

Tuzak olan iki doğru: "yarınki" bitişiktir, çünkü buradaki -ki sıfat yapan ektir. "Getirin ki" ise ayrıdır, çünkü bu "ki" iki cümleyi bağlayan bağlaçtır. "8.30'da" da doğrudur: saat ile dakika arasına nokta konur, rakama gelen ek kesmeyle ayrılır.

Üç Küçük Sözcüğün Çıkarma Testi

Öğrencilerin en çok yanlış yaptığı üç sözcük de, ki ve mi. Hepsi için aynı test işe yarar: sözcüğü cümleden çıkar ve cümleye bak.

• de: "Kitabı ben de okudum." → "Kitabı ben okudum." Cümle bozulmadı, yalnız anlam daraldı; demek ki bağlaç, ayrı yazılır. "Kitap masada duruyor." → "Kitap masa duruyor." Cümle bozuldu; demek ki hâl eki, bitişik yazılır. Bağlaç olan "de" ünlü uyumuna uyar (da/de), ama hiçbir zaman "te/ta" olmaz. "Sepette" yazılır, "Ahmet te geldi" yazılamaz.
• ki: "Öyle üşüdüm ki titriyorum." ayrı, çünkü bağlaç. "Masadaki kalem" bitişik, çünkü ek. Kalıplaşmış 7 sözcük bağlaç olduğu hâlde bitişik yazılır: belki, çünkü, sanki, oysaki, hâlbuki, mademki, meğerki.
• mi: her zaman ayrı yazılır, önündeki sözcüğün ünlüsüne uyar (mı, mi, mu, mü) ve kendinden sonraki ekleri alır: "Geliyor musun?", "Hazır mıyız?"

Sayılar ve Kısaltmalar

Yazıyla yazılan sayılar ayrı yazılır: "üç yüz kırk beş". Rakamla yazılan sayıya gelen ek kesmeyle ayrılır: "2025'te", "5'e", "10'dan".

Sıra sayısı iki yoldan yazılır: "5." ya da "5'inci". İkisini birleştirmek ("5.'inci") yanlıştır. Tarihte gün ve ay rakamla da yazılabilir: 23.04.1920.

Belirli bir tarihi bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar: "29 Ekim 1923 Pazartesi". Tarih belirtmiyorsa küçük yazılır: "Okullar eylül ayında açılır."

Kısaltmalarda ek, okunuşa göre gelir: NATO'ya (nato), TBMM'ye (te-be-me-me), km'den (kilometreden). Sık yapılan hata "TDK'ya" yazmaktır; kısaltma "te-de-ke" diye okunduğu için doğrusu "TDK'ye"dir.

Kesme İşareti Nerede Durur?

Özel ada gelen çekim ekleri kesmeyle ayrılır: İzmir'e, Elif'in, Van Gölü'nde. Yapım ekleri ise kesmesiz bitişir: İzmirli, Türkçü. "Ankara'lı" yanlış, "Ankaralı" doğrudur.

Kurum ve kuruluş adlarına gelen ekler de kesmeyle ayrılmaz: "Türk Dil Kurumuna", "Millî Eğitim Bakanlığından". Kısaltmalara gelen ekler ise kesmeyle ayrılır: "TDK'ye".

Anlamı Değiştiren Şapka

Düzeltme işareti (^) yazılış aynı, anlam farklı olan sözcükleri ayırır:

• hala (babanın kız kardeşi) · hâlâ (henüz, şimdi bile)
• adet (sayı) · âdet (gelenek)
• kar (yağış) · kâr (kazanç)

"Halam hâlâ gelmedi." cümlesinde şapkayı kaldırırsan iki sözcük birbirine karışır. Soru: "Bu yıl dükkânın kârı arttı." cümlesinde kaç düzeltme işareti var? Cevap 2: "dükkân"da ince "k"yi, "kâr"da anlam farkını gösteriyor.

Yanılgı Köşesi ve LGS

Sık yapılan hata: "bir şey" ve "her şey" ayrı yazılır, ama öğrenciler "birkaç" ile karıştırıp bitişik yazıyor. "Hiçbir şey" ise ilginç bir durum: "hiçbir" bitişik, "şey" ayrı. "Ya da" her zaman ayrıdır; "yada" diye bir sözcük yoktur.

LGS'de bu konu çoğu zaman bir e-posta, afiş ya da mektup içinde 4 sözcük numaralanarak gelir: "Numaralanmış sözcüklerden hangisinin yazımı yanlıştır?" Her sözcüğü yukarıdaki testlerden birine sok: de/ki/mi ise çıkarma testi, özel ad ise kesme sorusu, sayı ise ek sorusu. Böylece 4 sözcüğü 4 ayrı kurala bağlayıp tek tek elersin.

Mini uygulama: "Senin ki bizimkinden daha büyük." Doğrusu? "Seninki" bitişik olmalı; buradaki -ki, ismin yerini tutan ektir.

Sık sorulanlar