Arkadaşımın Mesajında 4 Yanlış
Ece arkadaşına şu mesajı yazmış:
bugün ankaraya gittik. sende gelecekmisin
Mesaj anlaşılıyor ama 4 sözcükte yazım yanlışı var. Doğrusu:
Bugün Ankara'ya gittik. Sen de gelecek misin?
Düzeltilen her yanlış bir kurala karşılık geliyor. Sırayla bakalım.
Büyük Harf Nerede Gerekir?
(1) Cümlenin ilk sözcüğü: "Bugün…"
(2) Kişi adları ve soyadları: Ece Demir
(3) Şehir, ülke, dağ, ırmak adları: Ankara, Türkiye, Ağrı Dağı
(4) Kurum adları ve kısaltmaları: Türkiye Büyük Millet Meclisi, TBMM
(5) Belli bir tarih bildiren ay ve gün adları: 29 Ekim 1923
"Her pazartesi yüzmeye gideriz." cümlesinde gün adı küçük yazılır, çünkü belli bir tarih yok.
Ayrı "de", Bitişik "-de"
Ayrı yazılan "de, da" cümleye ayrıca, bile anlamı katar: "Sen de gel." Cümleden
çıkarınca cümle bozulmaz: "Sen gel."
Bitişik yazılan "-de, -da" yer bildirir: "Kitap masada." Çıkarınca cümle bozulur:
"Kitap masa."
Sık yapılan hata ayrı yazılan "de"yi "te" yapmaktır: "Kitap ta okudum." yanlış, "Kitap da okudum." doğrudur. Ayrı "de" asla "te" olmaz. Bitişik ek ise sert ünsüzden sonra "-ta, -te" olabilir: kitapta, sokakta.
Soru Eki "mi" Hep Ayrı
"mi, mı, mu, mü" her zaman ayrı yazılır: "Güzel mi?", "Geldin mi?" Arkasından gelen ekler ona bitişir: "gelecek misin", "hazır mısınız".
"Ki" Nereye Yapışır?
İki cümleyi bağlayan "ki" ayrı yazılır: "Duydum ki yarın kar yağacakmış." Yer ya da zaman bildiren "-ki" ise bitişiktir: "masadaki kitap", "yarınki gezi", "benimki". "Sıra daki defter" yanlış, "sıradaki defter" doğrudur.
Bitişik mi, Ayrı mı? Sık Görülen Sözcükler
Çocukların yazısında en çok şu sözcükler karıştırılır: "herkes, birkaç, birçok" bitişik yazılır; "her şey, bir şey, hiçbir şey" ise "şey" sözcüğü ayrı kalacak biçimde yazılır. "Herşey" ya da "birşey" yazmak yanlıştır.
Kısa sınama: hangi cümlede yazım yanlışı var? (1) Kalemim çantada. (2) Kitabı masa da bıraktım. (3) Biz de sinemaya geliyoruz. Cevap: 2. cümle. "Masada" yer bildirir, bitişik yazılmalıdır.
Evde Yazım Dedektifi
- Haftada 1 kez çocuğa içinde 3 yanlış olan kısa bir not yazın; yanlışları bulsun.
- Aile mesaj grubunda gördüğünüz "de/da" kullanımlarını birlikte inceleyin: ayrı mı, bitişik mi?
- Çocuk kendi yazısını yüksek sesle okusun; "mi" sözcüğünde durup ayrı yazıp yazmadığına baksın.
Veliye not: Bir haftada tek kural çalışın. Aynı anda büyük harf, "de" ve "mi" düzeltilince çocuk hangisini neden yanlış yaptığını karıştırır.
Sık sorulanlar
"De" ayrı mı bitişik mi nasıl anlarım?
Cümleden çıkarınca anlam bozulmuyorsa ayrı, bozuluyorsa bitişik yazılır.
Soru eki nasıl yazılır?
Her zaman ayrı yazılır; kendisinden sonra gelen ekler ona bitişir: "gelecek misin".