5. Sınıf Yazım Kuralları — Konu Anlatımı

Panodaki Afişte Beş Yanlış

Okulun panosuna şu afiş asılmış:

KİTAP DEĞİŞİM ŞENLİĞİ
12 nisan cumartesi
Bir çok kitap sizi bekliyor! Sende gel, kitabını getir. Okul bahçesin de buluşalım. Kimler geliyor biliyormusun?

Afişte 5 yazım yanlışı var. Hepsini bulabilir misiniz? Her birini bir kuralla düzelteceğiz.

Yanlış 1: Ay ve Gün Adları

"12 nisan cumartesi" yanlıştır. Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar: 12 Nisan Cumartesi. Tarih belirtilmediğinde küçük yazılır: "Her cumartesi yüzmeye gidiyorum."

Büyük harfle başlayan başka sözcükler: kişi adları (Deniz), yer adları (Konya, Van Gölü), dil ve millet adları (Türkçe, Türk), kurum adları (Türk Dil Kurumu), kitap ve dergi adları.

Yön adları ise özel bir adın parçası değilse küçük yazılır: "Kuşlar güneye göç etti." Aynı sözcük bir yer adının parçası olunca büyük harf alır: "Güneydoğu Anadolu", "Kuzey Kutbu".

Yanlış 2: Birleşik Sözcükler

"Bir çok" yanlıştır; doğrusu birçok. Bazı sözcükler birleşip tek sözcük olmuştur ve bitişik yazılır: birçok, birkaç, birtakım, hiçbir, herkes, bilgisayar, hanımeli, gecekondu.

Hepsi bitişik değildir ama. "Her gün", "hiç kimse", "bir şey" ayrı yazılır. Emin değilseniz yazım kılavuzuna bakmak en doğrusudur.

Yanlış 3 ve 4: İki Ayrı "de"

"Sende gel" yanlıştır. Buradaki "de" "sen de, ben de" anlamında bir bağlaçtır ve ayrı yazılır: Sen de gel.

"Bahçesin de" de yanlıştır, ama tersi yönde. Buradaki -de "nerede?" sorusuna cevap veren bir hâl ekidir ve bitişik yazılır: bahçesinde.

İkisini ayırmanın kolay yolu: "de"yi cümleden çıkarın. "Sen gel" → cümle bozulmadı, "de" bağlaçtır, ayrı yazılır. "Okul bahçesin buluşalım" → cümle bozuldu, "de" ektir, bitişik yazılır.

Bir ipucu daha: bağlaç olan "de" hiçbir zaman "te" olmaz. "Kitap ta okudum" yanlıştır; doğrusu "Kitap da okudum". Hâl eki ise sert ünsüzden sonra "-te/-ta" olabilir: sokakta, kitapta.

Yanlış 5: Soru Eki "mi"

"Biliyormusun" yanlıştır. Soru eki mı, mi, mu, mü her zaman ayrı yazılır, kendinden sonra gelen ekler ise ona bitişir: Biliyor musun? Başka örnekler: "Geldin mi?", "Güzel mi?", "Okula gidecek misiniz?"

Afişin doğru hâli:

KİTAP DEĞİŞİM ŞENLİĞİ
12 Nisan Cumartesi
Birçok kitap sizi bekliyor! Sen de gel, kitabını getir. Okul bahçesinde buluşalım. Kimler geliyor biliyor musun?

"ki" Nerede Ayrı, Nerede Bitişik?

Bağlaç olan "ki" iki cümleyi birbirine bağlar ve ayrı yazılır: "Duydum ki yarın kar yağacakmış.", "Öyle güzeldi ki gözümü alamadım."

"Hangi?" sorusuna cevap veren, sözcükten sıfat yapan "-ki" ise bitişik yazılır: masadaki kalem, bugünkü ders, yarınki gezi. "Masada ki kalem" yazımı bu yüzden yanlıştır.

Satır Sonu ve Sayılar

Defterde satır biterken sözcük sığmazsa ne yaparız? Sözcük hece sınırından bölünür ve satır sonuna kısa çizgi konur: "çi-çek", "ıh-la-mur", "kitap-lık". Hecenin ortasından bölmek ("çiç-ek") yanlıştır. Satır başında ya da sonunda tek harf de bırakılmaz: "a-ğaç" yerine sözcüğün tamamı alt satıra alınır.

Sayılar için iki yol vardır. Metin içinde küçük sayılar çoğunlukla yazıyla yazılır: "üç kitap okudum". Tarih, saat, ölçü ve istatistik ise rakamla yazılır: "12 Nisan", "saat 10.30", "5 kilogram", "%40". Sıra bildiren sayılar rakamla yazılırken ya nokta alır ya da kesmeyle ek alır: "5. sınıf" ya da "5'inci sınıf". İkisini birden kullanmak ("5.'inci") yanlıştır.

Küçük bir soru: "Bu yıl 3 üncü kez birinci olduk." cümlesindeki yanlış ne? Rakamdan sonra gelen ek kesmeyle ayrılmalı: "3'üncü" ya da kısaca "3.".

En Çok Yanlış Yazılan Sözcükler

Sık yapılan hata: Söylediğimiz gibi yazmak. Konuşurken bazı sesleri yuttuğumuz ya da değiştirdiğimiz için yazıda da aynı biçim kullanılıyor. Doğruları şunlardır:

• yalnız (yanlız değil) · yanlış (yalnış değil)
• herkes (herkez değil) · sürpriz (süpriz değil)
• çünkü (çünki değil) · tıraş (traş değil)
• eşofman (eşortman değil) · orijinal (orjinal değil)

"Yalnız" sözcüğünü "yalın" ile, "yanlış" sözcüğünü "yanılmak" ile ilişkilendirin; köke bakınca doğru harf sırası kendiliğinden gelir.

Mini uygulama: Şu cümledeki 4 yanlışı bulun: "Herkez bu soruyu bende çözemedim sanıyor, çünki yanlız çalıştım."
Cevap: herkes · ben de · çünkü · yalnız. İçlerinde en kolay gözden kaçanı "bende"dir, çünkü "bende" biçimi başka cümlelerde doğru olabilir: "Kitabın bende kaldı."

Sık sorulanlar