6. Sınıf Yazım Kuralları — Konu Anlatımı

Düzeltmenin Masasındaki Yazı

Okul gazetesinin düzeltmeni Mert'e bir gezi yazısı gelmiş. Yazıda 9 yazım yanlışı var:

"Geçen hafta ki gezimizde ege bölgesine gittik. Rehber'de bize çok şey anlattı. Herşeyi not aldım ama hiç birini unutmadım mı bilmiyorum. Gezi 15 mayıs cuma günü bitti. Türkçe'yi güzel kullanan rehberimiz ahmet bey'e teşekkür ederiz."

Mert her yanlışı bir kurala bağlayarak düzeltiyor. Biz de onunla birlikte gidelim; yazının sonunda 9 yanlışın hepsini bulmuş olacağız.

"de", "ki", "mi": Üç Küçük Sözcük

"Rehber'de" → "Rehber de". Burada "de" bağlaçtır, "rehber dahi" anlamı verir. Bağlaç olan "de/da" her zaman ayrı yazılır ve asla "te/ta" olmaz. Deneme: atınca cümle bozulmuyorsa ("Rehber bize çok şey anlattı") bağlaçtır. Bulunma eki olan -de ise bitişiktir: "Otobüste uyudum."

"hafta ki" → "haftaki". Sıfat yapan -ki ektir, bitişik yazılır: haftaki, yarınki, sabahki. Bağlaç olan "ki" ayrı yazılır: "Duydum ki gezi uzatılmış."

Soru eki "mi" her zaman ayrı yazılır. Yazıdaki "unutmadım mı" doğru; ama "gidecekmisin, yorgunmusun" yanlıştır. Kendinden sonraki ekler ona bitişir: "gidecek misin", "yorgun musun".

Bitişik mi, Ayrı mı?

"Herşeyi" → "her şeyi", "hiç birini" → "hiçbirini". Bunlar ezber isteyen sözcüklerdir:

• Bitişik: hiçbir, birkaç, birçok, herhangi, birbiri
• Ayrı: her şey, hiçbir şey, her biri, bir şey

"Hiçbir şey" yazımında "hiçbir" bitişik, "şey" ayrıdır. 3 sözcüğü birden bitiştirmek de ("hiçbirşey"), üçünü ayırmak da ("hiç bir şey") yanlıştır.

Yardımcı fiiller: "etmek, olmak" ile kurulan birleşik fiillerde ses olayı varsa bitişik yazılır: hissetmek, affetmek, kaybolmak, reddetmek. Ses olayı yoksa ayrı yazılır: yardım etmek, dans etmek, teşekkür etmek.

Büyük Harf ve Kesme: Nerede Başlar, Nerede Biter?

"ege bölgesine" → "Ege Bölgesi'ne". Bölge adları özel addır; her sözcüğü büyük harfle başlar ve çekim eki kesmeyle ayrılır. Yön bildiren sözcük özel adın parçası değilse küçük yazılır: "batıya doğru yürüdük".

"15 mayıs cuma" → "15 Mayıs Cuma". Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar: 19 Mayıs 1919, 29 Ekim Pazartesi. Tarih bildirmiyorsa küçüktür: "Bu yıl mayısta çok yağmur yağdı."

"ahmet bey'e" → "Ahmet Bey'e". Kişi adı ve unvanı büyük harfle başlar.

"Türkçe'yi" → "Türkçeyi". Kesme yalnız özel ada doğrudan gelen çekim ekini ayırır. "Türkçe" sözcüğündeki -çe bir yapım ekidir; ondan sonra gelen ek kesmeyle ayrılmaz: Türkçeyi, Ankaralı. Kurum adlarına gelen ekler de ayrılmaz: Türk Dil Kurumuna, Sağlık Bakanlığının.

Kısaltmalar ve Düzeltme İşareti

Ölçü birimleri noktasız ve küçük harfle kısaltılır: 5 kg, 30 cm, 100 m. Kurum adları büyük harfle ve noktasız: TBMM, TDK. Unvanlar noktayla: Prof., Dr., Alb. Bu yüzden "cm." ve "kg." yazımları yanlıştır.

Düzeltme işareti (^) yazılışı aynı, anlamı farklı sözcükleri ayırır:

• kar (gökten yağan) · kâr (kazanç)
• alem (bayrak direğinin tepesindeki süs) · âlem (dünya, evren)
• hala (babanın kız kardeşi) · hâlâ (henüz, şimdi bile)

Sık Yapılan Hata

Öğrencilerin çoğu "de"yi ünsüz benzeşmesine sokuyor: "Kitap ta okudum." Bu kalıp yanlıştır. Sözcükleri bağlayan "de" sert ünsüzden sonra bile "de/da" kalır: "Kitap da okudum." Sertleşme yalnız ek olan -de için geçerlidir: "kitapta".

İkinci hata: her özel adın arkasına kesme koymak. "Türkçe'yi", "İstanbullu'lar", "Bakanlığı'nın" yazımlarının üçü de yanlıştır; kesme yalnız özel ada doğrudan gelen çekim ekini ayırır.

Kendin Dene

Mert'in masasına 4 cümle daha geldi. Hangisi doğru, hangisi düzeltilmeli?

1. "Yarın ki maça sende gel."
2. "Pazardan 3 kg. elma aldık."
3. "Bu yıl kantin kâr etti mi?"
4. "Hiç kimse ona yardım etmedi."

Cevaplar: 1 yanlış, iki hata var: "Yarınki maça sen de gel." 2 yanlış: ölçü kısaltması noktasız yazılır, "3 kg elma". 3 doğru: "kâr" kazanç anlamında düzeltme işareti alır, "mi" ayrı yazılmış. 4 doğru: "yardım etmek" ses olayı olmadığı için ayrı yazılır.

Düzeltilmiş Metin

"Geçen haftaki gezimizde Ege Bölgesi'ne gittik. Rehber de bize çok şey anlattı. Her şeyi not aldım ama hiçbirini unutmadım mı bilmiyorum. Gezi 15 Mayıs Cuma günü bitti. Türkçeyi güzel kullanan rehberimiz Ahmet Bey'e teşekkür ederiz."

Sayalım: haftaki (1), Ege (2), Bölgesi'ne (3), Rehber de (4), Her şeyi (5), hiçbirini (6), Mayıs Cuma (7), Türkçeyi (8), Ahmet Bey'e (9). Siz kaçını bulmuştunuz?

Sınav ipucu: "Kartlardaki cümlelerin üçünde 'de' doğru yazılmıştır" diye başlayan sorularda her "de"yi cümleden atın. Atınca bozulan bitişik olmalıdır, bozulmayan ayrı.

Sık sorulanlar