7. Sınıf Yazım Kuralları — Konu Anlatımı

Bir Davetiyenin Düzeltme Turu

7-A sınıfının okuma kulübü bir davetiye taslağı hazırladı. Taslakta 8 yazım yanlışı var:

"Sevgili velilerimiz, (1) Okulumuzda 12 mayıs cuma günü saat 14.00'te kütüphane şenliği yapılacak. (2) Herkezi bekliyoruz. (3) Kütüphanemize bu yıl bir çok yeni kitap geldi. (4) Sizde çocuğunuzla gelin. (5) Yarın ki provaya kulüp üyeleri de katılacak. (6) Şenliği okulumuzun müdürü ayşe hanım açacak. (7) Programda otuzbeş öğrenci görev alıyor. (8) Türkçe'yi güzel kullanan öğrencilerimize ödül verilecek."

Yanlışların hepsini bulabildiniz mi? Aşağıda kural kural ilerleyelim; her kural bir yanlışı düzeltecek.

Ayrı mı, Bitişik mi? "de", "ki", "mi"

Bağlaç olan "de/da" ayrı yazılır. (4) numaradaki "Sizde" yanlış; kastedilen "siz de gelin" (siz dahi gelin). Sınama yolu: sözcüğü cümleden çıkarın. "Siz çocuğunuzla gelin." cümlesi anlamlı kalıyorsa ve yalnızca "dahi" anlamı eksiliyorsa "de" bağlaçtır, ayrı yazılır. Bulunma eki olan -de ise bitişik yazılır: "Atölyede yeni makineler kuruldu." Bu cümlede "Atölye de" yazmak yanlış olur.

"ki" üç biçimde yazılır. Bağlaç olan "ki" ayrı yazılır: "Duydum ki kütüphane yenilenmiş." Sıfat yapan "-ki" bitişik yazılır: "yarınki prova", "akşamki nöbet". (5) numaradaki "Yarın ki" bu yüzden yanlıştır; doğrusu "Yarınki". İlgi zamiri olan "-ki" de bitişiktir: "Bu defter benimki." Kalıplaşmış "belki, çünkü, sanki, oysaki" ise bitişik yazılır.

Soru eki "mi" her zaman ayrı yazılır, ondan sonra gelen ekler ise "mi"ye bitişir: "Geliyor musun?", "Okudun mu?", "Hazır mıyız?"

Birleşik Sözcükler: Anlam Kayarsa Bitişik

(3) numaradaki "bir çok" yanlıştır: birçok bitişik yazılır. Aynı gruptan: birkaç, hiçbir, herhangi. Ama "her şey" ve "bir şey" ayrı yazılır. "Hiçbir şey" sözünde "hiçbir" bitişik, "şey" ayrıdır.

Birleşik sözcüklerde genel ölçüt şudur: sözcükler kendi anlamlarından uzaklaşıp yeni bir kavram karşılıyorsa bitişik yazılır. "Hanımeli" bir çiçektir, hanımın eli değildir; "kahverengi", "ateşkes", "başvurmak" da bitişiktir.

Yardımcı fiillerle kurulanlarda ses olayına bakılır. Ses düşmesi ya da türemesi varsa bitişik: zan + etmek → zannetmek, af + etmek → affetmek, kayıp + olmak → kaybolmak. Ses olayı yoksa ayrı: yardım etmek, kabul etmek, sağ olmak.

Büyük Harf ve Kesme İşareti

(1) numarada "12 mayıs cuma" yanlış. Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar: "12 Mayıs Cuma". Tarih belirtilmiyorsa küçük yazılır: "Bu mayıs çok yağmurlu geçti."

(6) numarada kişi adı ve unvanı küçük yazılmış. Doğrusu: "Ayşe Hanım". Unvanlar, kişi adıyla birlikte kullanıldığında büyük harfle başlar: Ayşe Hanım, Kemal Bey, Doktor Selim Kaya.

(8) numarada "Türkçe'yi" yanlış. Kesme işareti özel adlara gelen çekim eklerini ayırır: "Ankara'dan", "Atatürk'ün". Ama "Türkçe" sözcüğü "Türk" özel adından -çe yapım ekiyle türemiştir ve yapım eki almış sözcüklere gelen ekler kesmeyle ayrılmaz: "Türkçeyi", "İstanbullu", "Ankaralılar". Kurum adlarına gelen ekler de kesmesiz yazılır: "Türk Dil Kurumuna". Kısaltmalara gelen ekler ise kesmeyle ayrılır ve kısaltmanın okunuşuna uyar: "TDK'ye", "TBMM'ye", "TRT'de".

Sayılar, Kısaltmalar ve Tek Harf Yanlışları

(7) numarada "otuzbeş" yanlış. Birden çok sözcükten oluşan sayılar ayrı yazılır: otuz beş, yüz yirmi, iki bin yirmi altı. Rakamla yazılan büyük sayılar üçlü gruplara nokta ile ayrılır: 3.500. Saatlere gelen ek kesmeyle ayrılır ve okunuşa uyar: "14.00'te" (on dörtte), "10.30'da" (on otuzda). Bir kural daha: cümle rakamla başlatılmaz. "25 kişi gönüllü oldu." yerine "Yirmi beş kişi gönüllü oldu." yazılır.

(2) numaradaki "Herkezi" bir söyleyiş yanlışının yazıya geçmesidir. Doğrusu: herkes, "herkesi". Aynı türden yanlışlar: "yalnış" değil "yanlış", "birşey" değil "bir şey".

Kısaltmalarda kural: ölçü ve para birimlerinin kısaltmaları noktasız yazılır: kg, cm, TL. "TL." yanlıştır. "Sokak" sözcüğünün kısaltması ise noktalıdır: "Sok."

Anlam Ayıran Düzeltme İşareti

Bazı sözcükler yazılışları aynı olduğu için düzeltme işaretiyle (^) ayrılır:

(1) adet (sayı, tane) / âdet (gelenek)
(2) hala (babanın kız kardeşi) / hâlâ (henüz)
(3) kar (yağış) / kâr (kazanç)
(4) aşık (kemik) / âşık (seven, tutkun)

Sık yapılan hata: işareti yalnızca süs sanıp hiç kullanmamak. "Halam hala gelmedi." cümlesi okuru şaşırtır; doğrusu "Halam hâlâ gelmedi." olmalıdır.

Sınav ipucu: yazım sorularında şıklardaki yanlışların çoğu bu davetiyedeki 8 kalıptan birine girer: de/ki/mi, birleşik sözcük, büyük harf, kesme, sayı. Her şıkkı bu listeyle tarayın.

Sık sorulanlar