"O Getirecek" — Ama O Kim?
Veli grubunda şu mesaj yazıldı: "Yarınki gezi için bez çantaları o getirecek." Birkaç dakika içinde 4 kişi sordu: "O kim?"
"O" sözcüğü bir adın yerine kullanılmış ama hangi adın yerine olduğu söylenmemiş. Adın yerini tutan bu sözcüklere zamir (adıl) denir. Zamir, önce adın söylendiği yerde işe yarar: "Ayşe Öğretmen çantaları topladı. Yarın onları o getirecek."
Dört Zamir Türü
Kişi zamirlerinden her biri konuşmadaki bir kişinin yerini tutar:
ben → konuşan kişi · sen → dinleyen kişi · o → hakkında konuşulan kişi
biz → konuşan ve yanındakiler · siz → dinleyenler · onlar → hakkında konuşulanlar
Telefonda "Ben geliyorum" diyen annedir; "Sen bekle" dediği ise çocuktur. Aynı kişi konuşunca "ben", dinleyince "sen" olur. Kişi zamiri, kişiye değil konuşmadaki yere bağlıdır.
Kişi zamirleri: ben, sen, o, biz, siz, onlar. Toplam 6 tanedir.
İşaret zamirleri: bu, şu, o, bunlar, şunlar, orası.
Soru zamirleri: kim, ne, hangisi, kaçı, nere.
Belgisiz zamirler: biri, birkaçı, bazısı, herkes, hepsi.
(1) Herkes sırasına oturdu.
(2) Hangisi senin defterin?
(3) Şunlar geçen yılın kitapları.
(1) belgisiz, (2) soru, (3) işaret zamiri. Her birinin arkasında ad yok; adın kendisi yerine duruyorlar.
Ek Alan Zamir Yine Zamirdir
Zamirler de adlar gibi ek alır: bana, senden, onları, bunu, kimin. Ek, zamiri başka bir türe çevirmez. "Bunu bana ver." cümlesinde iki zamir var: "bunu" ve "bana".
Zamir olmasaydı ne olurdu? Şu metni okuyun: "Elif 3 kitap aldı. Elif kitapları çantasına koydu. Elif'in çantası ağırlaştı." Aynı ad 3 kez geçiyor. İkinci cümlede "O kitapları çantasına koydu", üçüncüde "Çantası ağırlaştı" demek yeterli. Zamir metni kısaltır ama kimin yerine geçtiği anlaşılır kalmalı.
Sık Yapılan Hata: Sıfatla Karıştırmak
"Bu, şu, o, hangi, bazı" gibi sözcükler hem sıfat hem zamir olabilir. Karar yerine göre verilir.
(4) Bazı kitaplar yırtılmış. → arkasında ad var: sıfat
(5) Bazısı yırtılmış. → adın yerini tutuyor: zamir
Çocuk "bazı" sözcüğünü ezberden "belgisiz zamir" diye işaretleyebilir. Önce sözcüğün arkasına bakmasını söyleyin: ad var mı?
Evde Okuma Etkinliği
- Kısa bir öyküde ilk 2 paragrafı seçin. Çocuk zamirlerin altını çizsin, oklarla kimin yerine geçtiğini göstersin.
- Kendi yazdığı bir paragrafta aynı adı 3 kez tekrarlamışsa birini zamirle değiştirsin.
- Siz bir zamir söyleyin ("onlar"), çocuk onu kullanan bir cümle kursun.
Mini soru: "Kediler bahçeye çıktı. Onlar güneşte uyudu." cümlesinde "onlar" kimin yerine kullanılmış? Cevap: kedilerin yerine.
Sık sorulanlar
Zamir nedir?
Adın yerine kullanılan sözcüktür: ben, bu, kim, herkes.
Sıfat ile zamiri nasıl ayırırız?
Sözcüğün arkasında ad varsa sıfattır (bu kalem); adın yerini tutuyorsa zamirdir (bu benim).