4. Sınıf Fen Bilimleri 1. Dönem 1. Yazılı
10 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Kapsanan konular
Sıvıların şekli neye göre değişir?
- A bulunduğu kaba göre
- B değişmez
- C sıcaklığa göre
Şekilde maddenin üç hâlinin tanecik modeli verilmiştir. Modele göre tanecikleri en düzenli ve birbirine en yakın olan hâl hangisidir?
- A Katı
- B Sıvı
- C Gaz
- D Üçünde de aynıdır
Suyun su buharına dönüşmesine ne denir?
- A donma
- B erime
- C buharlaşma
Ülkemizde haziran ayında havalar ısınıp gündüzler uzarken aralık ayında havalar soğur ve gündüzler kısalır. Bu değişim Dünya'nın hangi hareketinin sonucudur?
- A Kendi ekseni etrafında dönme
- B Ay ile birlikte dönme
- C Yerinde sabit durma
- D Güneş çevresinde dolanma
Şekilde dereceli silindire konulan suyun seviyesi gösterilmiştir. Ölçeğe göre silindirdeki suyun hacmi kaç mL'dir?
- A 60 mL
- B 40 mL
- C 80 mL
- D 100 mL
Şekilde Dünya'nın Güneş çevresindeki bir yıllık yolculuğu gösterilmiştir. Dünya'nın bu hareketi sonucunda hangi olay meydana gelir?
- A Gece ile gündüzün oluşması
- B Ay'ın evrelerinin değişmesi
- C Mevsimlerin oluşması
- D Depremlerin meydana gelmesi
Şekilde bir odanın sıcaklığını gösteren termometre verilmiştir. Termometrenin ölçeğine göre odanın sıcaklığı kaç °C'dir?
- A 14 °C
- B 20 °C
- C 24 °C
- D 34 °C
Sıcaklık hangi araçla ölçülür?
- A terazi
- B termometre
- C metre
Maddenin kütlesi hangi araçla ölçülür?
- A eşit kollu terazi
- B termometre
- C cetvel
Okul bahçesinde kazı yapan öğrenciler bir taşın içinde yaprak izi buldular. Öğretmenleri bu ize fosil dediğine göre fosil ne demektir?
- A Yeni oluşmuş bir kayaç türüdür.
- B Toprağın en üstteki tabakasıdır.
- C Yanardağdan çıkan sıcak maddedir.
- D Geçmişte yaşamış canlıların taş içinde kalan iz ve kalıntılarıdır.
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Sıvıların belirli bir şekli yoktur; bulundukları kabın şeklini alırlar.
- Bir bardak suyu düşünelim. Suyu bardaktan şişeye boşaltalım.
- Su miktarı değişmedi ama biçimi değişti: bardaktayken bardak gibi, şişedeyken şişe gibi duruyor.
- Demek ki sıvıların kendine ait bir şekli yok; hangi kaba konurlarsa onun şeklini alıyorlar.
- Denetleyelim: sıcaklık değişmeden de bu oluyor ✓ — şekli belirleyen şey kabın kendisi.
Sık yapılan hata: "Değişmez" demek. Sıvının şekli DEĞİŞİR; aynı suyu bardaktan şişeye boşalttığımızda biçimi de değişiyor.
2. sorunun çözümü
Katılarda tanecikler düzenli dizilir ve birbirine en yakın durur.
- Şekildeki üç kutuya sırayla bakalım.
- Birinci kutuda tanecikler sıra sıra, düzenli dizilmiş ve aralarında neredeyse boşluk yok. İkinci kutuda tanecikler birbirine yakın ama dizilişleri dağınık.
- Üçüncü kutuda ise tanecikler birbirinden çok uzak ve her yana dağılmış. En düzenli ve en sıkı dizilim birinci kutuda, yani katıda.
- Denetleyelim: bu diziliş katının şeklini de açıklıyor ✓ — tanecikler yerinden oynamadığı için şekil değişmiyor.
Sık yapılan hata: Gaz demek. Gazda tanecikler birbirinden EN UZAK ve en dağınık durumdadır; en düzenli ve sıkı diziliş katıya aittir.
3. sorunun çözümü
Sıvı hâlden gaz hâline geçişe buharlaşma denir; su ısınınca buharlaşır.
- Başlangıç ve bitiş hâlini yazalım. Su sıvıdır, su buharı ise gaz.
- Öyleyse sıvıdan gaza bir geçiş var.
- Sıvıdan gaza geçişin adı buharlaşmadır. Su ısı alınca buharlaşır ve havaya karışır.
- Denetleyelim: kaynayan tencerenin üstünde görülen duman da bu ✓ — su buhar hâline geçiyor.
Sık yapılan hata: Donma demek. Donmada sıvı KATIYA dönüşür; burada ise su, gaz olan su buharına dönüşüyor.
4. sorunun çözümü
Yıl içindeki mevsim değişiklikleri Güneş çevresinde dolanma hareketinden kaynaklanır.
- Haziran ile aralık arasında geçen süre aylarla ölçülür.
- Kendi ekseni etrafındaki dönme yalnızca 24 saat sürer.
- Aylara yayılan bu değişim yıllık hareketle ilgilidir.
- Yani Dünya'nın Güneş çevresinde dolanmasının sonucudur.
5. sorunun çözümü
Dereceli silindirde ölçekler 20’şer artıyor; su seviyesi üçüncü çizgide, yani 60 mL’dedir.
- Önce ölçeği okuyalım: çizgiler 20, 40, 60, 80, 100 biçiminde, yani 20’şer mL artıyor.
- Şimdi su yüzeyinin hangi çizgide durduğuna bakalım. Yüzey alttan üçüncü çizgiye kadar yükselmiş.
- Üçüncü çizgi 60 mL’yi gösteriyor. Öyleyse suyun hacmi 60 mL’dir.
- Denetleyelim: ölçeği yanlış okumamak için çizgiler arası fark sayıldı ✓ — her aralık 20 mL.
Sık yapılan hata: 40 mL demek. 40, alttan İKİNCİ çizgidir; su yüzeyi ondan bir çizgi yukarıda, yani 60 mL’dedir.
6. sorunun çözümü
Dünya'nın Güneş çevresinde dolanması yıl boyunca mevsimleri oluşturur.
- Şekildeki yol Dünya'nın Güneş çevresindeki dolanma yoludur.
- Bu yolculuk yaklaşık 365 gün, yani bir yıl sürer.
- Yıl boyunca ışınların geliş açısı değiştiği için mevsimler oluşur.
- Gece ile gündüz ise kendi ekseni etrafındaki dönmeden oluşur.
7. sorunun çözümü
Termometrede ölçekler 10’ar artıyor; sıvı sütunu 20 ile 30 arasında, 24 değerindedir.
- Ölçeği okuyalım: sayılar 0, 10, 20, 30, 40 biçiminde, yani 10’ar 10’ar artıyor.
- Sıvı sütununun ucu 20 çizgisinin biraz üstünde, 30’a ulaşmamış. Öyleyse değer 20 ile 30 arasında.
- İki çizgi arasındaki küçük bölmeleri sayınca sütunun 24 değerine denk geldiği görülür. Odanın sıcaklığı 24 °C’dir.
- Denetleyelim: 34 olsaydı sütun 30 çizgisini geçmeliydi ✓ — geçmediğine göre değer 30’un altında.
Sık yapılan hata: 34 °C demek. 34 değeri için sütunun 30 çizgisini GEÇMESİ gerekirdi; oysa sütun 20 ile 30 arasında duruyor.
8. sorunun çözümü
Sıcaklık, bir maddenin ne kadar sıcak olduğunu gösterir ve termometre ile ölçülür.
- Araçları görevlerine göre ayıralım: terazi kütleyi, metre uzunluğu ölçer.
- Sıcaklık ise başka bir büyüklüktür; bir maddenin ne kadar sıcak ya da soğuk olduğunu söyler.
- Bunu ölçen araç termometredir. İçindeki sıvı ısındıkça yükselir ve ölçek üzerinde değeri gösterir.
- Denetleyelim: hasta olunca da termometre kullanıyoruz ✓ — vücut sıcaklığını ölçmek için.
Sık yapılan hata: Terazi demek. Terazi KÜTLEYİ ölçer; sıcaklığı ölçmek için termometre gerekir.
9. sorunun çözümü
Kütle, maddenin miktarıdır ve eşit kollu terazi ile ölçülür.
- Önce her aracın ne ölçtüğünü yazalım. Termometre sıcaklığı, cetvel uzunluğu ölçer.
- Kütle ise maddenin miktarıdır; bir cismin içinde ne kadar madde olduğunu söyler.
- Bunu ölçen araç eşit kollu terazidir. Terazi, cismi bilinen kütlelerle karşılaştırarak ölçer.
- Denetleyelim: her araç kendi büyüklüğünü ölçüyor ✓ — biri ötekinin yerine kullanılamaz.
Sık yapılan hata: Termometre demek. Termometre SICAKLIĞI ölçer, kütleyi değil; kütle için eşit kollu terazi kullanılır.
10. sorunun çözümü
Fosil, geçmişte yaşamış canlıların kayaçlar içinde kalan kalıntı ve izleridir.
- Ölen canlılar bazen toprak ve kayaç katmanları arasında kalır.
- Uzun yıllar boyunca izleri ya da sert kısımları taş içinde korunur.
- Bu kalıntı ve izlere fosil denir.
- Fosiller geçmişte hangi canlıların yaşadığını gösterir.