Ekosistemin Bileşenleri
Cansız (abiyotik): ışık, su, sıcaklık, toprak, mineraller
Canlı (biyotik): üreticiler, tüketiciler, ayrıştırıcılar
Popülasyon: aynı türden bireyler
Komünite: aynı alandaki popülasyonlar
Ekosistem: komünite + cansız çevre
Biyosfer: yaşamın olduğu tüm alan
Ayrıştırıcılar olmadan madde döngüsü tamamlanmaz; ölü organik madde toprağa dönemez.
Besin Zinciri ve Enerji Piramidi
Üretici → birincil tüketici → ikincil tüketici → üçüncül tüketici
Her basamakta enerjinin yalnızca yaklaşık %10'u bir üste aktarılır; kalanı yaşamsal etkinliklerde ve ısı olarak yitirilir.
Bu yüzden besin zincirleri genellikle 4–5 basamaktan uzun olmaz ve üst basamaklardaki birey sayısı azdır.
Biyolojik birikim: parçalanmayan zehirli maddeler basamak yükseldikçe yoğunlaşır; en çok etkilenen üst düzey tüketicilerdir.
Madde Döngüleri
Su döngüsü: buharlaşma, yoğuşma, yağış, terleme
Karbon döngüsü: fotosentez karbonu atmosferden alır, solunum ve yanma geri verir
Azot döngüsü: bakteriler havadaki azotu bitkilerin kullanabileceği biçime çevirir
Oksijen döngüsü: fotosentez üretir, solunum tüketir
Enerji akışı tek yönlüdür ve döngü değildir; madde ise döngü hâlinde dolaşır. Bu ayrım ekolojinin temel ilkesidir.
Sık Yapılan Hata
Enerjinin de madde gibi döngüde olduğunu sanmak. Enerji tek yönlü akar — güneşten gelir, ısı olarak dağılır; geri dönmez.
İkinci hata: ayrıştırıcıları önemsiz saymak. Ayrıştırıcılar olmadan besin maddeleri toprağa dönemez ve döngüler durur.
Sık sorulanlar
Besin zincirinde her basamakta enerjinin ne kadarı aktarılır?
Yaklaşık %10'u. Kalan bölüm yaşamsal etkinliklerde ve ısı olarak yitirilir.
Enerji akışı ile madde döngüsü arasındaki fark nedir?
Enerji tek yönlü akar ve geri dönmez; madde ise döngüler hâlinde sürekli yeniden kullanılır.