Ekosistemler

1. Şemada bir besin zinciri verilmiştir. Bu zincirde kurbağanın beslenme basamağı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) İkincil tüketici
• B) Birincil tüketici
• C) Üretici
• D) Üçüncül tüketici
• E) Ayrıştırıcı

Doğru cevap: A — Üreticiden sonra gelen her halka bir üst tüketici basamağıdır; kurbağa ikincil tüketicidir.

1. Zinciri baştan numaralandıralım. Buğday fotosentez yaptığı için üreticidir; besin zincirinin ilk halkası her zaman üreticidir.
2. Çekirge üreticiyle beslenir, öyleyse birincil tüketicidir. Numaralandırma üreticiden sonra başlar.
3. Kurbağa birincil tüketici olan çekirgeyi yer; ikincil tüketicidir. Yılan da kurbağayı yediği için üçüncül tüketici olur.
4. Denetleyelim: her basamak bir öncekini yiyor ✓ — sıra doğrudan zincirdeki konumdan okunuyor.

2. Piramitte basamaklardaki enerji miktarları verilmiştir. Basamaklar arasındaki enerji aktarım oranı yaklaşık yüzde kaçtır?

• A) %1
• B) %10
• C) %25
• D) %50
• E) %90

Doğru cevap: B — Bir basamaktan ötekine enerjinin yaklaşık onda biri aktarılır; 1.000 / 10.000 = %10.

1. Verilenleri yazalım: üreticilerde 10.000 kcal, birincil tüketicilerde 1.000 kcal, ikincil tüketicilerde 100 kcal.
2. Ardışık iki basamağı oranlayalım: 1.000 / 10.000 = 0,10, yani %10. İkinci geçişi de sınayalım: 100 / 1.000 = 0,10. Oran her basamakta aynı.
3. Kalan %90 nereye gidiyor, ona bakalım: canlıların solunumunda harcanır, ısı olarak çevreye dağılır ve sindirilemeyen kısımlar dışkıyla atılır. Bu enerji geri kazanılamaz.
4. Denetleyelim: besin zincirleri genellikle dört beş halkayı geçmiyor ✓ — enerji her adımda onda birine indiği için üst basamaklara yetecek enerji kalmıyor.

3. Bir ormanda dökülen yapraklar ve ölen canlılar zamanla toprağa karışıyor ve toprak mineralce zenginleşiyor. Bu değişimi sağlayan canlı grubu ve görevi hangisinde doğru verilmiştir?

• A) Ayrıştırıcılar; organik maddeyi inorganiğe çevirir.
• B) Üreticiler; inorganik maddeyi organiğe çevirir.
• C) Birincil tüketiciler; bitkileri parçalar.
• D) Etçiller; besin zincirini kısaltır.
• E) Ayrıştırıcılar; güneş enerjisini bağlar.

Doğru cevap: A — Ayrıştırıcılar ölü organik maddeyi parçalayıp mineralleri toprağa geri verir.

1. Gözlemi izleyelim: dökülen yapraklar ve ölen canlılar organik maddedir; zamanla kayboluyor ve toprak mineralce zenginleşiyor. Yani organik madde inorganik minerallere dönüşmüş.
2. Bu dönüşümü kimin yaptığını bulalım. Üreticiler tam tersini yapar: inorganik maddeden organik madde üretir. Tüketiciler ise hazır organik maddeyi kullanır ama toprağa mineral döndürmez.
3. Ölü organik maddeyi parçalayıp mineralleri açığa çıkaran canlılar bakteri ve mantarlardır; bunlara ayrıştırıcı denir. Açığa çıkan mineraller toprağa döner ve üreticiler tarafından yeniden kullanılır.
4. Denetleyelim: ayrıştırıcılar olmasaydı ✓ — ölü maddeler birikir, mineraller döngüye giremez ve üretim dururdu.

4. Grafikte bir popülasyonun zamanla değişimi verilmiştir. Eğrinin sonlara doğru yatıklaşmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Doğum oranı sıfıra inmiştir.
• B) Popülasyon taşıma kapasitesine yaklaşmıştır.
• C) Tüm bireyler göç etmiştir.
• D) Ortamda hiç rekabet yoktur.
• E) Ölüm oranı sıfırlanmıştır.

Doğru cevap: B — Kaynaklar sınırlı olduğu için popülasyon belirli bir büyüklükte dengelenir; eğri taşıma kapasitesine yaklaşırken yatıklaşır.

1. Grafiği iki bölümde okuyalım: başlangıçta birey sayısı hızla artıyor, sonlara doğru artış yavaşlıyor ve eğri yataya yaklaşıyor.
2. Başlangıçtaki hızlı artışın nedeni bol kaynaktır: besin, alan ve su yeterlidir, bireyler rahatça çoğalır.
3. Popülasyon büyüdükçe aynı kaynaklar daha çok bireye paylaştırılır; rekabet artar, ölüm oranı yükselir ve doğum oranı düşer. Ortamın sürdürebileceği en büyük birey sayısına taşıma kapasitesi denir; eğri bu değere yaklaştığı için yatıklaşır.
4. Denetleyelim: eğri düşmüyor, sabitleniyor ✓ — popülasyon yok olmuyor, dengeye giriyor.

5. Fosil yakıtların yakılması sonucu atmosferdeki karbondioksit oranı artmaktadır. Bu artışın karbon döngüsü açısından anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Yer altında depolanan karbon atmosfere aktarılmıştır.
• B) Karbon miktarı dünyada azalmıştır.
• C) Karbon döngüden tamamen çıkmıştır.
• D) Fotosentez tümüyle durmuştur.
• E) Karbon yalnızca canlılar arasında dolaşmaktadır.

Doğru cevap: A — Döngüde madde yok olmaz; fosil yakıtların yakılmasıyla yer altında depolanan karbon atmosfere aktarılmıştır.

1. Fosil yakıtın ne olduğunu hatırlayalım: milyonlarca yıl önce yaşamış canlıların gömülüp değişime uğramış kalıntıları. Yani içindeki karbon, bir zamanlar canlıların yapısındaydı ve yer altına hapsolmuştur.
2. Yakma sırasında bu karbon oksijenle birleşir ve karbondioksit olarak atmosfere geçer.
3. Karbonun toplam miktarı değişmez; yalnız bulunduğu havuz değişir. Karbon yer altı havuzundan atmosfer havuzuna aktarılmıştır. Sorun karbonun yaratılması değil, çok yavaş dolan bir havuzun çok hızlı boşaltılmasıdır.
4. Denetleyelim: fotosentez bir kısmını geri alıyor ✓ — ama salım hızı bitkilerin bağlama hızını çok aştığı için atmosferdeki oran artıyor.

6. Şemadaki zincirde su pireleri bir hastalık nedeniyle büyük ölçüde azalırsa kısa vadede beklenen değişim hangisidir?

• A) Yosun azalır, küçük balık artar.
• B) Yosun artar, küçük balık azalır.
• C) Yosun ve küçük balık birlikte artar.
• D) Yalnız balıkçıl artar.
• E) Hiçbir basamak etkilenmez.

Doğru cevap: B — Bir basamaktaki azalma altındaki basamağın artmasına, üstündekinin azalmasına yol açar; yosun artar, küçük balık azalır.

1. Zinciri yazalım: yosun → su piresi → küçük balık → balıkçıl. Su pireleri azalıyor.
2. Alt basamağa bakalım: su pireleri yosunla besleniyordu. Onları yiyen azalınca yosun daha az tüketilir ve miktarı artar.
3. Üst basamağa bakalım: küçük balıklar su pireleriyle besleniyordu. Besin kaynakları azaldığı için küçük balıkların sayısı düşer. Kısa vadede beklenen değişim budur: yosun artar, küçük balık azalır.
4. Denetleyelim: balıkçıl da sonradan etkilenir ✓ — küçük balık azaldıkça onun da sayısı düşer, etki zincir boyunca ilerler.

7. Tabloda bir ekosistemin basamaklarındaki biyokütle verilmiştir. Bu verilere göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

• A) Basamak yükseldikçe biyokütle artmaktadır.
• B) Tüm basamaklarda biyokütle eşittir.
• C) Üreticiler en az biyokütleye sahiptir.
• D) İkincil tüketiciler en çok enerjiyi taşır.
• E) Basamak yükseldikçe biyokütle azalmaktadır.

Doğru cevap: E — Enerji her basamakta azaldığı için biyokütle de yukarı doğru azalır.

1. Tablodaki değerleri sıralayalım: üreticiler 5000 kg, birincil tüketiciler 480 kg, ikincil tüketiciler 52 kg. Basamak yükseldikçe sayılar küçülüyor.
2. Nedenini enerji akışıyla açıklayalım: bir basamaktan ötekine enerjinin ancak onda biri aktarılır; gerisi solunumla ısı olarak kaybolur.
3. Biyokütle, o basamaktaki canlıların toplam kütlesidir ve bu canlıların beslenebildiği enerjiyle sınırlıdır. Enerji azaldıkça beslenebilecek canlı kütlesi de azalır. Öyleyse basamak yükseldikçe biyokütle azalır; piramit yukarı doğru daralır.
4. Denetleyelim: oranlar yaklaşık onda bir ✓ — 480/5000 ve 52/480 değerleri %10 kuralıyla uyumlu.

8. Yangın geçirmiş bir ormanlık alanda önce otlar, birkaç yıl sonra çalılar, onlarca yıl sonra ise ağaçlar baskın hâle geliyor. Bu süreç aşağıdakilerden hangisiyle adlandırılır?

• A) Birincil süksesyon
• B) Adaptasyon
• C) Göç
• D) İkincil süksesyon
• E) Rekabetin ortadan kalkması

Doğru cevap: D — Toprağın yerinde kaldığı bozulmuş bir alanda yeniden yapılanma ikincil süksesyondur.

1. Alanın durumunu belirleyelim: yangın bitki örtüsünü yok etmiş, ama TOPRAK yerinde kalmıştır. Toprakta tohumlar, kökler ve mikroorganizmalar bulunur.
2. Süksesyon türlerini ayıralım: birincil süksesyon çıplak kayada, toprağın hiç bulunmadığı yerde başlar ve toprak oluşumu yüzlerce yıl sürer. İkincil süksesyon ise toprağın var olduğu bozulmuş alanlarda görülür ve çok daha hızlıdır.
3. Burada toprak korunduğu için süreç sıfırdan başlamaz; otlar, çalılar ve ağaçlar sırasıyla baskın hâle gelir. Bu, ikincil süksesyondur.
4. Denetleyelim: sıra hep aynı yönde ✓ — her aşama bir sonrakinin koşullarını hazırlıyor.

9. Baklagil bitkilerinin köklerindeki yumrularda yaşayan bakteriler havadaki azotu bitkinin kullanabileceği forma çevirir; bitki de bakterilere besin ve barınak sağlar. Bu ilişki hangisidir?

• A) Parazitlik; biri zarar görür.
• B) Avcılık; biri diğerini tüketir.
• C) Rekabet; ikisi de zarar görür.
• D) Kommensalizm; biri yararlanır, diğeri etkilenmez.
• E) Mutualizm; her iki taraf da yarar görür.

Doğru cevap: E — İki tarafın da kazançlı çıktığı birlikte yaşama mutualizm denir.

1. İlişkiyi iki taraf için ayrı ayrı yazalım. Bakteri, havadaki azotu bitkinin kullanabileceği forma çevirir; bitki bu azottan yararlanır, yani KAZANIR.
2. Bitki de bakteriye besin ve barınak sağlar; bakteri korunaklı bir ortamda ve hazır besinle yaşar, yani o da KAZANIR.
3. Seçenekleri bu sonuca göre eleyelim: parazitlikte bir taraf zarar görür, avcılıkta biri ötekini tüketir, rekabette ikisi de zarar görür, kommensalizmde biri etkilenmez. İki tarafın da yarar gördüğü ilişki mutualizmdir.
4. Denetleyelim: baklagiller ekilen toprak zenginleşiyor ✓ — ilişkinin tarımdaki karşılığı, nöbetleşe ekimin nedeni.

10. Piramitte enerjinin basamaklara dağılımı gösterilmiştir. Ekosistemde enerji ve madde için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• A) İkisi de döngüseldir.
• B) İkisi de tek yönlüdür.
• C) Enerji tek yönlüdür, madde döngüseldir.
• D) Enerji döngüseldir, madde tek yönlüdür.
• E) Enerji basamak yükseldikçe artar.

Doğru cevap: C — Enerji güneşten gelip ısı olarak kaybolur, geri dönmez; madde ise ayrıştırıcılarla döngüye geri kazanılır.

1. Enerjinin izlediği yolu çizelim: güneşten üreticilere, oradan tüketicilere geçer. Her basamakta bir bölümü solunumda ısıya dönüşür ve çevreye dağılır.
2. Isı olarak dağılan enerji geri toplanamaz; canlılar ısıyı yeniden besine çeviremez. Öyleyse enerji akışı TEK YÖNLÜDÜR ve sürekli dışarıdan, güneşten beslenmesi gerekir.
3. Madde ise farklıdır. Karbon, azot ve su canlılar arasında dolaşır; ölü organik madde ayrıştırıcılarla parçalanıp toprağa döner ve üreticiler tarafından yeniden kullanılır. Madde döngüseldir.
4. Denetleyelim: güneş kesilse ekosistem çöker ✓ — madde dursa bile enerji girişi olmadan sürdürülemiyor.

11. Bir gölde ışık, sıcaklık ve oksijen yeterli düzeydeyken fosfat miktarı çok düşüktür ve algler beklenen kadar çoğalamamaktadır. Bu durumda fosfat için hangi kavram kullanılır?

• A) Taşıma kapasitesi
• B) Sınırlayıcı (limitleyici) faktör
• C) Biyolojik birikim
• D) Ekolojik niş
• E) Süksesyon

Doğru cevap: B — Öteki etkenler yeterliyken en az bulunan kaynak büyümeyi sınırlar; fosfat burada sınırlayıcı faktördür.

1. Verilenleri ayıralım: ışık, sıcaklık ve oksijen YETERLİ; yalnız fosfat çok düşük. Alglerin çoğalması ise beklenenin altında.
2. Öyleyse büyümeyi engelleyen şey, bol bulunan etkenler olamaz. Bir zincir en zayıf halkası kadar güçlüdür; büyüme de en az bulunan kaynağa göre sınırlanır.
3. Bu duruma sınırlayıcı faktör denir. Fosfat artırılırsa algler çoğalır; ötekileri artırmanın bir etkisi olmaz.
4. Denetleyelim: taşıma kapasitesiyle karıştırılmamalı ✓ — taşıma kapasitesi ortamın taşıyabileceği en büyük SAYIYI, sınırlayıcı faktör ise o sayıyı hangi kaynağın belirlediğini söyler.

12. Tabloda bir göl ekosisteminde çözünmeyen bir kimyasalın derişimi verilmiştir. Bu tablodan çıkarılabilecek en doğru sonuç hangisidir?

• A) Kimyasal suda en yoğun hâldedir.
• B) Kimyasal basamak yükseldikçe seyrelmektedir.
• C) Kimyasal yalnız planktonlarda birikir.
• D) Kimyasal besin zincirinde yukarı doğru birikmektedir.
• E) Derişim canlı türünden bağımsızdır.

Doğru cevap: D — Vücutta parçalanmayan maddeler her basamakta yoğunlaşır; kimyasal besin zincirinde yukarı doğru birikmektedir.

1. Tablodaki değerleri sıralayalım: su 0,01 ppm, plankton 0,5 ppm, küçük balık 4 ppm, yırtıcı kuş 60 ppm. Basamak yükseldikçe derişim artıyor.
2. Nedenini görelim: madde çözünmüyor ve vücutta parçalanamıyor. Bir canlı yaşamı boyunca çok sayıda av tüketir ve hepsindeki kimyasal onun dokusunda toplanır.
3. Bu birikim her basamakta yinelendiği için derişim yukarı doğru katlanarak artar; olaya biyolojik birikim denir. Zincirin en üstündeki yırtıcılar en büyük riski taşır.
4. Denetleyelim: biyokütle tam tersi yönde ✓ — enerji yukarı çıkıldıkça azalırken parçalanmayan kimyasal yoğunlaşıyor; iki eğilim karıştırılmamalı.

13. Havanın yaklaşık beşte dördü azot gazı olmasına rağmen bitkiler bu gazı doğrudan kullanamaz. Bitkilerin azottan yararlanabilmesi için gerekli olan aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Azot bağlayıcı bakterilerin azotu bağlaması
• B) Azotun ısıyla ayrışması
• C) Azotun suda çözünmesi
• D) Yaprakların azotu doğrudan soğurması
• E) Azotun fotosentezle parçalanması

Doğru cevap: A — Atmosferdeki azot molekülü çok kararlıdır; bitkilerin kullanabilmesi için azot bağlayıcı bakterilerin onu bağlaması gerekir.

1. Sorunu koyalım: havanın beşte dördü azot ama bitkiler bu bolluktan yararlanamıyor. Öyleyse engel miktarda değil, azotun BİÇİMİNDE olmalı.
2. Azot gazında iki atom arasında üçlü bağ bulunur; bu, doğadaki en güçlü bağlardan biridir. Bitkiler bu bağı kıracak donanıma sahip değildir.
3. Bitkiler azotu ancak nitrat ya da amonyum gibi bileşikler hâlinde alabilir. Azot bağlayıcı bakteriler, özel enzimleriyle üçlü bağı kırıp azotu bu formlara çevirir. Azot döngüsünde bakterilerin zorunlu olmasının nedeni budur.
4. Denetleyelim: baklagil köklerindeki yumrular ✓ — bitkinin bu bakterilerle mutualist ilişki kurmasının nedeni de bu.

14. Tabloda iki ormanın tür verileri karşılaştırılmıştır. Bu verilere göre hangi alan çevresel değişimlere karşı daha dayanıklıdır ve neden?

• A) B; baskın türü güçlü olduğu için
• B) B; tür sayısı az olduğu için yönetimi kolay
• C) A; tür çeşitliliği yüksek olduğu için
• D) A; baskın tür oranı düşük olduğu için türler zayıftır
• E) İkisi de aynı dayanıklılıktadır

Doğru cevap: C — Tür çeşitliliği yüksek ekosistemler bozulmalara karşı daha dirençlidir; A ormanı daha dayanıklıdır.

1. Tablodaki iki ölçütü okuyalım: A ormanında 48 tür ve baskın tür oranı %18; B ormanında 12 tür ve baskın tür oranı %74.
2. B ormanının yapısını görelim: neredeyse dörtte üçü tek bir türden oluşuyor. O tür bir hastalık ya da iklim değişimiyle zarar görürse ekosistemin büyük bölümü çöker; yerini alacak tür yoktur.
3. A ormanında ise hem tür sayısı fazla hem baskınlık dağılmış durumda. Besin ağı çok dallıdır; bir tür yok olduğunda onun işlevini üstlenebilecek başka türler bulunur. Bu yüzden çevresel değişimlere karşı A daha dayanıklıdır.
4. Denetleyelim: tek çeşit ekilen tarlalardaki kıtlıklar ✓ — genetik ve tür tekdüzeliğinin riskini gösteren tarihsel örnekler.

15. Aynı ağaçta yaşayan iki kuş türünden biri yalnız ağacın tepesindeki böceklerle, diğeri yalnız gövdedeki böceklerle besleniyor. Bu iki türün uzun süre bir arada yaşayabilmesinin nedeni hangisidir?

• A) Aynı nişi paylaşmaları
• B) Aralarında mutualizm bulunması
• C) Ağacın taşıma kapasitesinin sınırsız olması
• D) İkisinin de üretici olması
• E) Farklı ekolojik nişlere sahip olmaları

Doğru cevap: E — Aynı habitatta farklı niş kullanan türler arasında rekabet azalır; iki kuş bu yüzden bir arada yaşayabilir.

1. İki türün ortak ve farklı yanlarını ayıralım. Ortak yanları: aynı ağaçta, yani aynı habitatta yaşıyorlar. Farklı yanları: biri tepedeki, öteki gövdedeki böceklerle besleniyor.
2. Rekabetin ne zaman şiddetlendiğini hatırlayalım: iki tür aynı kaynağı, aynı yerde ve aynı biçimde kullandığında. Böyle bir durumda biri ötekini eninde sonunda dışlar.
3. Burada ise kaynaklar bölüşülmüştür; her tür ağacın farklı bölgesinden farklı böcekleri alıyor. Ekosistemdeki rolleri, yani nişleri farklıdır. Rekabet en aza indiği için iki tür uzun süre bir arada yaşayabilir.
4. Denetleyelim: habitat aynı ama niş farklı ✓ — iki kavramın ayrı olduğunu gösteren doğrudan örnek.

16. Bir ekosistemde güneş enerjisini kimyasal bağ enerjisine dönüştürerek besin üreten canlı grubu hangisidir?

• A) Ayrıştırıcılar
• B) Otçullar
• C) Etçiller
• D) Üreticiler
• E) Parazitler

Doğru cevap: D — Güneş enerjisini fotosentezle kimyasal bağ enerjisine çeviren canlılar üreticilerdir.

1. Verilen işi tanımlayalım: güneş enerjisini kimyasal bağ enerjisine dönüştürmek ve besin üretmek. Bu, fotosentezdir.
2. Fotosentezi klorofil taşıyan canlılar yapar: bitkiler, algler ve bazı bakteriler. Bu canlılar kendi besinini kendi üretir; dışarıdan hazır organik madde almazlar.
3. Seçenekleri eleyelim: otçullar ve etçiller hazır besin tüketir, ayrıştırıcılar ölü organik maddeyi parçalar, parazitler ise başka canlıdan besin alır. Hiçbiri güneş enerjisini bağlamaz. Besin zincirinin ilk halkası olan bu gruba üretici (ototrof) denir.
4. Denetleyelim: ekosisteme enerji yalnız bu kapıdan giriyor ✓ — üreticiler olmadan hiçbir basamak beslenemiyor.

17. Piramitte üreticilerdeki enerji verilmiştir. Basamaklar arası aktarım %10 kabul edilirse üçüncül tüketicilere kaç kcal ulaşır?

• A) 200
• B) 2000
• C) 0,2
• D) 2
• E) 20

Doğru cevap: E — Her basamakta enerji onda birine iner; 20.000 → 2.000 → 200 → 20 kcal.

1. Verilenleri yazalım: üreticilerde 20.000 kcal, aktarım oranı %10, istenen üçüncül tüketicilere ulaşan enerji.
2. Basamakları tek tek inelim. Birincil tüketiciler: 20.000 × 0,1 = 2.000 kcal.
3. İkincil tüketiciler: 2.000 × 0,1 = 200 kcal. Üçüncül tüketiciler: 200 × 0,1 = 20 kcal. Üç geçiş olduğu için başlangıç değeri bin (10³) katı azalmıştır.
4. Denetleyelim: 20.000 / 1000 = 20 ✓ — üç kez onda bire inmek, toplamda bine bölmek demek.

18. Bir sazlıkta yaşayan kurbağa için “sazlık” ve “böceklerle beslenip kuşlara av olması” ifadeleri sırasıyla hangi kavramlara karşılık gelir?

• A) Niş – habitat
• B) Popülasyon – komünite
• C) Komünite – ekosistem
• D) Habitat – niş
• E) Ekosistem – popülasyon

Doğru cevap: D — Habitat canlının yaşadığı yer, niş ise ekosistemdeki rolüdür; sırasıyla habitat ve niş.

1. İki ifadeyi ayrı ayrı okuyalım. "Sazlık" bir YER bildiriyor; kurbağanın nerede bulunduğunu söylüyor.
2. Canlının yaşadığı yere habitat denir. Habitat bir adres gibidir: hangi ortamda yaşıyor?
3. İkinci ifade ise kurbağanın ne yaptığını anlatıyor: böceklerle besleniyor ve kuşlara av oluyor. Yani besin ağındaki konumu, ekosisteme katkısı ve kaynakları kullanma biçimi. Buna niş denir; niş bir meslek gibidir. Sıralama habitat – niştir.
4. Denetleyelim: aynı habitatta farklı nişler bulunabiliyor ✓ — bir önceki sorudaki iki kuş buna örnek.

19. Bir gölette yaşayan bütün sazan balıkları bir arada düşünüldüğünde hangi biyolojik örgütlenme düzeyi tanımlanmış olur?

• A) Komünite
• B) Ekosistem
• C) Popülasyon
• D) Biyosfer
• E) Habitat

Doğru cevap: C — Aynı türden bireylerin belirli bir alandaki topluluğuna popülasyon denir.

1. Verilen topluluğun iki özelliğini saptayalım: bütün bireyler AYNI TÜRDEN (sazan) ve hepsi BELİRLİ BİR ALANDA (gölet) yaşıyor.
2. Biyolojik örgütlenme basamaklarını sıralayalım: birey → popülasyon → komünite → ekosistem → biyosfer. Her basamak bir öncekini kapsar.
3. Aynı tür ve aynı alan koşullarını birlikte karşılayan basamak popülasyondur. Göletteki bütün canlı türleri birlikte düşünülseydi komünite, cansız çevre de eklenseydi ekosistem olurdu.
4. Denetleyelim: habitat bir örgütlenme basamağı değil ✓ — o canlının yaşadığı yeri anlatan ayrı bir kavram.

20. Bir tarlada zararlı böcekleri yok etmek için yoğun ilaçlama yapıldıktan sonra bu böcekle beslenen kuşların da azaldığı gözleniyor. Bu gözlemin ekosistem açısından anlattığı en doğru sonuç hangisidir?

• A) Kuşlar ilaçtan bağımsız nedenlerle azalmıştır.
• B) İlaçlama yalnız hedef türü etkiler.
• C) Besin ağındaki bir halkaya yapılan müdahale diğer halkaları da etkiler.
• D) Kuşlar zararlı böceğin yerini almıştır.
• E) Ekosistemde türler birbirinden bağımsızdır.

Doğru cevap: C — Besin ağının halkaları birbirine bağlıdır; bir halkaya yapılan müdahale öteki halkaları da etkiler.

1. Gözlemi iki adımda okuyalım: ilaçlama zararlı böcek popülasyonunu düşürdü ve ardından o böcekle beslenen kuşlar da azaldı.
2. İki olay arasındaki bağı kuralım: kuşların besin kaynağı ortadan kalktığı için sayıları düştü. İlaç kuşları doğrudan hedeflemese bile onları etkilemiş oldu.
3. Buradan çıkan genel sonuç şudur: besin ağındaki türler birbirine bağımlıdır ve bir halkaya yapılan müdahale zincirleme biçimde ötekilere yayılır. Ekosisteme yapılan her girişimin yalnız hedef tür üzerinde kalacağını varsaymak yanlıştır.
4. Denetleyelim: kuşlar azalınca böcek yeniden artabilir ✓ — doğal denetleyicisi kalktığı için ilaçlama uzun vadede sorunu büyütebiliyor.