ATP ve Enerji Dönüşümü
ATP, hücrenin doğrudan kullanabildiği enerji molekülüdür. Fosfat bağı koptuğunda enerji açığa çıkar.
Canlılar enerjiyi üretmez, dönüştürür: fotosentezde ışık enerjisi kimyasal enerjiye, solunumda kimyasal enerji ATP'ye çevrilir.
Enerji her dönüşümde bir bölümünü ısı olarak yitirir; bu yüzden besin zincirinde yukarı çıktıkça enerji azalır.
Fotosentez
$\mathrm{6CO_2 + 6H_2O} \xrightarrow{\text{ışık}} \mathrm{C_6H_{12}O_6 + 6O_2}$
Kloroplastta gerçekleşir. İki evresi vardır: ışığa bağımlı (tilakoit) ve ışıktan bağımsız / Calvin (stroma) evre.
Hızını etkileyen etkenler: ışık şiddeti, CO₂ derişimi, sıcaklık, su, klorofil miktarı.
Sınırlayıcı etken: en az bulunan etken hızı belirler; diğerleri artırılsa da hız artmaz.
Solunum
Oksijenli solunum:
$\mathrm{C_6H_{12}O_6 + 6O_2 \to 6CO_2 + 6H_2O + ATP}$
Mitokondride tamamlanır, çok miktarda ATP üretilir.
Oksijensiz solunum (fermantasyon): sitoplazmada gerçekleşir, az ATP üretilir.
Laktik asit fermantasyonu: kas hücreleri, yoğurt bakterileri
Etil alkol fermantasyonu: maya mantarları, ekmek ve sirke üretimi
Bütün canlılar solunum yapar; fotosentez yalnızca üreticilere özgüdür.
Sık Yapılan Hata
Bitkilerin yalnızca fotosentez yaptığını sanmak. Bitkiler de gece gündüz solunum yapar; fotosentez yalnızca ışıkta gerçekleşir.
İkinci hata: fotosentez hızını tek etkenle açıklamak. Hızı en az bulunan (sınırlayıcı) etken belirler.
Sık sorulanlar
Bitkiler solunum yapar mı?
Evet, gece gündüz sürekli solunum yaparlar. Fotosentez ise yalnızca ışık varken gerçekleşir.
Sınırlayıcı etken nedir?
Fotosentez hızını belirleyen, en az miktarda bulunan etkendir; diğerleri artırılsa bile hız artmaz.