Bir Burs Mektubundaki Zamanlar
Selin, yurt dışındaki 2 haftalık bir yaz okulu için burs başvurusu yapıyor. Mektubunun bir bölümü:
I have studied English for six years, and I have been a member of the debate club since 2023. Last spring, our team won the regional final. I have never travelled abroad, but I have already completed an online course on climate science. I haven't received my exam results yet.
(Altı yıldır İngilizce çalışıyorum ve 2023'ten beri münazara kulübünün üyesiyim. Geçen bahar takımımız bölge finalini kazandı. Hiç yurt dışına çıkmadım ama iklim bilimi üzerine çevrim içi bir kursu çoktan tamamladım. Sınav sonuçlarımı henüz almadım.)
Mektupta 5 cümle have / has ile kurulmuş, yalnız 1 cümle geçmiş zamanla: won. Neden? Bu sorunun cevabı bütün temanın özüdür.
Present Perfect: Geçmişten Bugüne Köprü
Yapı: have / has + fiilin 3. hâli (studied, been, completed, written). Present perfect geçmişte olmuş ama bugüne bağlanan bir şeyi anlatır. Üç kullanımı var:
- Hâlâ süren durum (since / for ile): I have studied English for six years. — hâlâ çalışıyor.
- Deneyim (ne zaman olduğu önemsiz): I have never travelled abroad.
- Sonucu bugün görülen yakın olay: I have already completed the course. — sertifika elinde.
Selin'in tek geçmiş zaman cümlesi olan Last spring, our team won… ise zamanı belli, bitmiş bir olaydır. last spring, in 2024, yesterday, two days ago gibi bitmiş bir zaman ifadesi cümlede varsa present perfect kullanılmaz.
Since mi For mu?
| since + başlangıç noktası | for + süre |
|---|---|
| since 2023, since September, since I was 12 | for two years, for 3 months, for a long time |
Mini soru: "Beş yıldır İngilizce öğreniyorum." cümlesinde hangisi gelir? Beş yıl bir süre olduğu için for: I have been learning English for five years. Aynı bilgiyi başlangıç noktasıyla da verebilirsiniz: 2021'de başladıysanız since 2021.
Bu örnekte present perfect continuous (have been + -ing) kullanıldı. Süreci, emeği vurgulamak istediğinizde bu biçim seçilir: She has been preparing for the exam since June. Durum fiillerinde (know, be, have "sahip olmak" anlamında) continuous kullanılmaz: I have known her since primary school.
Ever, Never, Already, Yet
- ever — soruda "hiç": Have you ever taken an oral exam?
- never — olumlu fiille "hiç … -madım": I have never failed a class.
- already — beklenenden önce, "çoktan": We have already chosen our electives.
- yet — olumsuzda "henüz", soruda "-dı mı?": Have you finished the essay yet?
already ve never yardımcı fiil ile ana fiil arasına, yet cümlenin sonuna gelir. never kendisi olumsuzluk taşıdığı için ✗ I haven't never… yazılmaz.
Fiilden Sonra -ing mi, to mu?
Eğitim konuşmalarında sık geçen fiillerin bir kısmı arkasından -ing, bir kısmı to + fiil ister:
| -ing alanlar | to + fiil alanlar |
|---|---|
| enjoy, finish, avoid, consider, keep | decide, plan, hope, want, need, agree |
| I enjoy doing group projects. | I have decided to spend more time on maths. |
Kısa bir akıl yolu: to alan fiillerin çoğu ileriye bakar (karar vermek, plan yapmak, ummak). -ing alanlar ise çoğu zaman yapılmakta ya da yapılmış bir eylemi anlatır.
Eğitim Sözcükleri ve Bir Grafik
scholarship (burs) · curriculum (öğretim programı) · assessment (değerlendirme) · attendance (devam durumu) · elective (seçmeli ders) · tuition fee (okul ücreti) · graduate (mezun olmak).
Bir tablo: üniversite başvuruları 2018'de 2,1 milyon, 2024'te 3,4 milyon. Tek cümlelik özet: University applications have risen from 2.1 million to 3.4 million since 2018. Burada da present perfect var, çünkü artış 2018'de başladı ve bugüne kadar geliyor.
Mini Diyalog: Mülakatta
Interviewer: How long have you been in the debate club? (Ne zamandır münazara kulübündesin?)
Selin: For almost three years. I joined it in my first month at high school. (Neredeyse üç yıldır. Liseye başladığım ilk ay katıldım.)
Interviewer: Have you ever spoken in front of a large audience? (Hiç kalabalık bir dinleyici önünde konuştun mu?)
Selin: Yes, I have. I spoke to about 400 people at the regional final. (Evet. Bölge finalinde yaklaşık 400 kişiye konuştum.)
Selin'in ikinci cevabı iki zamanı birlikte kullanıyor: Yes, I have deneyimi doğruluyor, ardından gelen I spoke… ise ayrıntıyı, yani zamanı belli olayı veriyor. İngilizce konuşmada bu geçiş çok doğaldır.
Sık Yapılan Hata
"-dır / -den beri" cümlesini şimdiki zamanla çevirmek: ✗ I am studying English since five years. Bu cümlede iki hata var. Birincisi zaman: geçmişte başlayıp süren durum için have been studying gerekir. İkincisi edat: "beş yıl" süre olduğu için for. ✓ I have been studying English for five years.
Bitmiş zamanla present perfect: ✗ I have visited Oxford last summer. last summer bitmiş bir zaman olduğu için: ✓ I visited Oxford last summer.
Okuma ve Etkinlik
Sofia is from Greece. She has been in Türkiye for six months. She can already order food in Turkish, but she still uses English in her chemistry lessons.
(Sofia Yunanistanlı. Altı aydır Türkiye'de. Şimdiden Türkçe yemek siparişi verebiliyor ama kimya derslerinde hâlâ İngilizce kullanıyor.)
Soru: Sofia'nın Türkiye'ye gelişi bitmiş bir olay mı, hâlâ süren bir durum mu? Cevap: süren bir durum; has been … for six months bunu gösteriyor. Eğer ülkesine dönmüş olsaydı She was in Türkiye for six months. denirdi.
Etkinlik: Kendi burs mektubunuz için 4 cümle yazın: 1 since, 1 for, 1 never ya da already, 1 simple past (tarihli bir başarı).
Sık sorulanlar
Present perfect ile simple past arasındaki temel fark nedir?
Simple past zamanı belli ve bitmiş olayı, present perfect ise bugüne bağlanan durumu, deneyimi ya da sonucu bugün görülen olayı anlatır.
"since" ile "for" nasıl ayırt edilir?
"since" başlangıç noktasıyla (since 2020), "for" süreyle (for two years) kullanılır.
"enjoy" fiilinden sonra ne gelir?
Fiilin -ing hâli: "I enjoy reading." "decide, plan, hope" gibi fiiller ise "to + fiil" alır.