Geri Geri Yürüyelim
Yere tebeşirle 0'dan 10'a kadar bir sayı yolu çizin. Çocuğunuz 9'un üstünde dursun. "4 adım geri git" deyin. Geri geri yürüyerek sayar: 8, 7, 6, 5. Vardığı yer 5'tir. Bunu şöyle yazarız: 9 − 4 = 5.
"−" işaretinin adı eksi, sonucun adı farktır.
Tabakta Kaç Çilek Kaldı?
Tabakta 5 çilek vardı. Ayşe 2 tanesini yedi. Kaç çilek kaldı? Çocuk 5 çileği dizer, 2'sini eliyle kapatır, kalanları sayar: 3. İşlem 5 − 2 = 3.
On gözlü yumurta kutusu da çok iyi bir araçtır. 7 göze düğme koyun. 3 düğmeyi çıkarın. Boş ve dolu gözler yan yana görünür. Geriye 4 düğme kalır.
İki Farklı Soru, Aynı İşlem
Çıkarma yalnız "kaç kaldı" sorusunda çıkmaz. "Ali'nin 8 bilyesi, Can'ın 5 bilyesi var. Ali'nin kaç bilyesi fazla?" sorusunda hiçbir şey yenmez, gitmez. Yine de işlem 8 − 5 = 3'tür.
Bilyeleri iki sıra hâlinde karşılıklı dizin. Eşi olmayan 3 bilye fazlayı gösterir. Bu soru tipi ilk yılda en zor olanıdır, bu yüzden nesneyle birkaç kez yapın.
Toplama ile Kontrol
Çıkarmanın sonucu toplama ile denetlenir. 10 − 3 = 7 bulduysak 7 + 3 işlemine bakarız. 10 çıkıyor mu? Çıkıyor, işlem doğru.
Aynı yol eksik sayıyı da bulur. 8 − ? = 3 işleminde 3'ten 8'e kaç adım var? 4, 5, 6, 7, 8: 5 adım. Eksik sayı 5'tir.
Çocuğun Takıldığı Noktalar
Sık yapılan hata, geri sayarken durduğu sayıyı da saymaktır. 9'dan 4 geri giden çocuk "9, 8, 7, 6" der ve 6 bulur. Oysa ilk adım 8'dir. Tebeşir yolunda zıplayarak gösterin: zıplamadan önce bulunduğun yer sayılmaz.
İkinci karışıklık sırayla ilgilidir. Toplamada 3 + 5 ile 5 + 3 aynıdır. Çıkarmada sıra değiştirilmez. 5 − 3 = 2'dir; "3'ten 5 çıkar" dendiğinde 1. sınıfta böyle bir işlem yapılmaz.
Bir sayıdan kendisi çıkarsa ne kalır? 6 − 6 = 0. Hiç çıkarılmazsa sayı aynı kalır: 6 − 0 = 6.
Evde Çıkarma Oyunları
- Saklambaç: 8 fasulyeyi gösterin. Çocuk gözünü kapatınca birkaçını avucunuza saklayın. Masada 5 kaldıysa kaç tane sakladınız? 8 − 5 = 3.
- Kaç fazla? Sofradaki çatal ve kaşıkları iki sıra dizin, fazlasını buldurun.
- Market dönüşü: Poşette 6 elma vardı, 2'si komşuya verildi. Kaç elma kaldı?
Sık sorulanlar
Çıkarma işlemi nasıl kontrol edilir?
Fark ile çıkan sayı toplanır. 10 − 3 = 7 ise 7 + 3 = 10 bulunmalıdır.
"Kaç fazla?" sorusu hangi işlemle çözülür?
Çıkarma ile. 8 bilye ile 5 bilye arasındaki fark 8 − 5 = 3'tür.
Bir sayıdan kendisi çıkarılırsa ne olur?
Sonuç sıfır olur: 6 − 6 = 0.