Depoda 5.000 Kutu Vardı
Bir meyve suyu deposunda 5.000 kutu vardı. 1.846 kutu marketlere gönderildi. Depoda kaç kutu kaldı?
5.000 − 1.846 işleminde üstteki sayının üç basamağı sıfır. Birlerden 6 çıkmaz; onlarda ve yüzlerde de bozacak bir şey yok. Bu durumda binlerden 1 alınır ve sağa doğru dağıtılır:
5 bin → 4 bin, 9 yüz, 9 on, 10 bir
birler: 10 − 6 = 4
onlar: 9 − 4 = 5
yüzler: 9 − 8 = 1
binler: 4 − 1 = 3
Depoda 3.154 kutu kaldı.
Toplamayla Sağlama
Eksilen − çıkan = fark. Sağlamak için fark ile çıkan toplanır, eksilen bulunmalıdır: 3.154 + 1.846 = 5.000. Tuttu.
Eksik öge sorulursa aynı ilişki kullanılır: "3.000 − ? = 1.450" ise çıkan 3.000 − 1.450 = 1.550'dir.
Zihinden çıkarmada iki kısa yol var. Birincisi parça parça gitmek: 5.200 − 2.350 işleminde önce 2.000, sonra 350 çıkarılır; 5.200 → 3.200 → 2.850. Sayı doğrusunda bu, geriye doğru iki sıçramadır. İkincisi 1.000'den çıkarma: 1.000 − 365 yerine 999 − 365 = 634 yapılır, sonra 1 eklenir: 635. 999'dan çıkarırken hiç bozma gerekmez.
Sık Yapılan Hata: Büyükten Küçüğü Çıkarmak
6.305 − 2.148 işleminde birlerde 5'ten 8 çıkmaz. Bazı çocuklar bozmak yerine 8'den 5'i çıkarır ve 3 yazar. Bu kural dışıdır: her zaman üstteki rakamdan alttaki çıkarılır. 5 yetmiyorsa soldan bozulur.
Doğru çözüm: onlar 0 olduğu için yüzlerden bozulur. Birler 15 − 8 = 7, onlar 9 − 4 = 5, yüzler 2 − 1 = 1, binler 6 − 2 = 4. Sonuç 4.157. Tahmin: 6.300 − 2.100 = 4.200, yakın.
"Kaldı" Yazıyor Diye Çıkarma Yapmayın
Çıkarma soruları genellikle "kaç kaldı, fark ne, kaç eksik" diye sorar. Ama şu soruya bakın:
"Ela kumbarasından 1.375 lira harcadı, kumbarada 2.625 lira kaldı. Başta kaç lira vardı?"
"Kaldı" sözcüğü var ama istenen, harcamadan önceki para. Harcanan ile kalan toplanır: 1.375 + 2.625 = 4.000 lira. Çocuğa sözcüğe değil, sorunun ne istediğine baktırın.
Evde: Para Üstü Oyunu
- Oyuncak para ile alışveriş yapın. 1.000 liralık bir ödemede 365 liralık ürün alınırsa para üstü kaç olur? (635 lira)
- Çocuk kendi yaptığı bir çıkarmayı toplamayla sağlasın; tutmazsa hatayı kendisi bulsun.
Mini soru: 7.500 koltuklu salonda 3.180 kişi var. Kaç koltuk boş? Cevap: 7.500 − 3.180 = 4.320.
Sık sorulanlar
Çıkarma işlemi nasıl sağlanır?
Fark ile çıkan toplanır; sonuç eksilene eşit olmalıdır.
Sıfırlı sayıdan nasıl bozulur?
Sıfır olmayan ilk basamaktan 1 alınır; aradaki sıfırlar 9 olur, birler basamağı 10 eklenmiş hâle gelir.