Mert'in Kâğıdı Neden Üçte Bir Değil?
Mert bir kâğıdı gelişigüzel üç parçaya ayırdı, birini boyadı ve "Boyadığım bölüm kâğıdın 1/3'üdür." dedi. Parçalardan biri kocaman, ikisi küçük. Mert yanılıyor.
Sık yapılan hata budur: çocuk parça sayısını sayar, parçaların eş olup olmadığına bakmaz. Kesir, bütünün eş parçalarından söz eder. Parçalar eş değilse 1/3 denemez.
Kâğıt Şeritle Pay ve Payda
Uzun bir kâğıt şeridi 5 eş parçaya katlayın, 2 parçasını boyayın. Boyalı kısım 2/5'tir; "beşte iki" diye okunur.
Alttaki 5 paydadır: bütünün kaç eş parçaya bölündüğünü söyler. Üstteki 2 paydır: kaç parçanın alındığını söyler. Ali'nin şeker paketi 5 eş bölmeye ayrılmış, 2 bölmesi doluysa dolu kısım da 2/5'tir.
Payı 1 olan kesre birim kesir denir: 1/2, 1/3, 1/4.
Şeridin 5 parçasının hepsini boyarsanız ne olur? 5/5, yani bütün şerit. Payı paydasına eşit kesir bir bütündür.
Emir mi Çok Yedi, Naz mı?
Emir ve Naz aynı büyüklükte birer pasta aldı. Emir pastasının 1/2'sini, Naz 1/4'ünü yedi. Kim daha çok yedi?
Çocuklar 4'ü 2'den büyük gördüğü için 1/4'ü büyük sanıyor. İki eş şeridi yan yana katlayın: birini 2'ye, ötekini 4'e. Dört parçaya bölünen şeridin her parçası daha kısa kalır. Emir daha çok yemiştir. Birim kesirlerde payda büyüdükçe parça küçülür: 1/2 > 1/3 > 1/4.
Bu karşılaştırmanın bir şartı var: bütünler aynı büyüklükte olmalı. Kocaman bir karpuzun çeyreği, küçük bir elmanın yarısından büyüktür. Test sorularında "aynı büyüklükte" sözünü aramak bu yüzden önemlidir.
12 Bilyenin Üçte Biri
Ayşe'nin 12 bilyesi var, 1/3'ünü kardeşine verecek. Kaç bilye verir?
Bilyeleri 3 eş gruba ayırın: her grupta 4 bilye. Kardeşe tek grup gider: 4 bilye. Hesapla söylersek 12 ÷ 3 = 4. Bir çokluğun birim kesir kadarı, çokluğu paydaya bölerek bulunur.
Evde Kesir Denemeleri
- Şerit yarışı: Üç eş şeridi 2, 3 ve 4 eş parçaya katlayın. En uzun birim parça hangisi?
- Meyve tabağı: 8 mandalinanın 1/4'ü kaç mandalinadır? 8 ÷ 4 = 2.
- Eş mi değil mi? Bir ekmeği iki parçaya kesin. Parçalar eş değilse neden "yarım" demediğimizi çocuk anlatsın.
Sık sorulanlar
1/2 mi büyüktür, 1/4 mü?
Aynı bütünden alındıysa 1/2 büyüktür. Payda büyüdükçe her parça küçülür.
12'nin 1/3'ü kaçtır?
4'tür. 12 ÷ 3 = 4.
Eş olmayan üç parçadan biri 1/3 olur mu?
Olmaz. Kesirde parçaların eş olması gerekir.