Raftan 6 Kitap Alındı
Rafta 18 kitap vardı. 6 tanesi alındı. Kaç kitap kaldı?
18, 1 onluk ve 8 birliktir. 6 kitap birliklerden alınır: 8 − 6 = 2. Onluk yerinde kalır. Kalan kitap 12'dir. Bu işlemde demete dokunmadık, çünkü birlikler yetti.
Onlarla Zihinden
25 + 10 işleminde yalnız onluk değişir: 2 demet 3 demet olur, birlik aynı kalır: 35. 30 − 10 = 20, 30 + 15 = 45. Peki 47 + 20? 47'ye iki demet eklenir: 57, 67. Çocuk bu işlemleri kâğıtsız yapabilmeli. Önce onluklar, sonra birlikler.
Birlikler 10'u Geçince: Elde
27 + 15 işlemini çubuklarla kurun. Birlikler: 7 + 5 = 12 tek çubuk. 10 tanesini lastikle bağlayın; yeni bir demet çıktı, 2 çubuk açıkta kaldı. Onluklar: 2 + 1 = 3 demet, üstüne yeni demet 4 eder. Toplam 42 çıkar.
Kâğıtta yazdığımız "1 elde" işte bu yeni demettir. Elde ne demektir diye sorarsa, lastikle bağladığınız demeti gösterin.
Birlik Yetmezse: Demet Çözülür
52 − 27 işleminde 2 tek çubuktan 7 çubuk alınamaz. Bir demetin lastiği çözülür. 5 demet 4'e iner, tek çubuklar 12 olur. Şimdi 12 − 7 = 5 ve 4 − 2 = 2. Sonuç 25.
Kontrolü toplamayla yapın: 25 + 27 = 52. Tutuyor.
Terimlerin Adları
45 − 20 = 25 işleminde 45 eksilen, 20 çıkan (çıkarılan sayı), 25 farktır. Toplamada ise toplanan sayılar ve toplam vardır. Testte "çıkarılan sayı hangisidir?" diye sorulursa eksi işaretinden sonraki sayı aranır.
Basamakta Ters Çıkarma
Sık yapılan hata şudur: 52 − 27 işleminde çocuk birliklerde "2'den 7 çıkmaz" demez, 7'den 2'yi çıkarıp 5 yazar. Onluklarda 5 − 2 = 3 der ve 35 bulur. Doğru sonuç 25'tir. Her basamakta üstteki sayıdan alttaki çıkarılır; üstteki küçükse demet çözülür.
İkinci hata eldeyi unutmaktır. 27 + 15 için 32 bulan çocuk yeni demeti eklememiştir.
Evde Deneyin
- Yaş farkı: Anne 34, çocuk 8 yaşında. Aradaki fark kaç yıl? 34 − 8 = 26.
- Kumbara: Kumbarada 46 lira vardı, 19 lira daha atıldı. Şimdi kaç lira var? 46 + 19 = 65.
- Kontrol oyunu: Siz bir çıkarma yapın, bilerek yanlış yazın. Çocuk toplamayla yanlışı yakalasın.
Sık sorulanlar
Toplamada "elde" ne demektir?
Birlikler 10 ya da daha fazla olunca 10 tanesi bir onluk yapar. Bu yeni onluk onluklar basamağına eklenir.
45 − 20 işleminde çıkarılan sayı hangisidir?
20'dir. 45 eksilen, 25 farktır.
Çıkarma işlemi nasıl kontrol edilir?
Fark ile çıkan toplanır; eksilen bulunmalıdır. 25 + 27 = 52.