4. Sınıf Adlar (İsimler) — Konu Anlatımı

Bir Zarfın Üstündeki Adlar

Deniz, İzmir'deki dedesine mektup yazdı. Zarfa şunu yazdı:

Alıcı: Mehmet Kaya
Adres: Lale Sokak No: 7, Karşıyaka / İzmir

Zarfta 5 özel ad var: Mehmet, Kaya, Lale Sokak, Karşıyaka, İzmir. Her biri yalnız bir varlığı gösteriyor. Dünyada birçok sokak var ama "Lale Sokak" dendiğinde belli bir sokak kastedilir. Bunlara özel ad denir.

"Sokak", "şehir", "dede", "mektup" ise aynı türden bütün varlıkların ortak adıdır. Bunlar cins addır.

Özel Ad Büyük Harfle Başlar

Özel adların ilk harfi büyük yazılır. Ek aldığında araya kesme işareti (') konur:

(1) Tatilde Ege Denizi'nde yüzdük.
(2) Kedimiz Pamuk'a mama aldık.
(3) Ankara'dan 2 kitap geldi.

Dikkat: Kesme işareti yalnız özel adlarda kullanılır. "Okul'a gittim" yanlıştır; doğrusu "okula".

Ay ve gün adları tek başına küçük yazılır: "Nisan ayında yağmur çok yağar" değil, "nisan ayında". Belli bir tarihi gösterince büyük harf alır: 23 Nisan, 29 Ekim 1923. Çocuğunuzun defterinde bu iki kullanımı yan yana gösterin.

Tekil, Çoğul ve Topluluk

"-lar, -ler" eki almamış ad tekildir: ağaç. Eki alınca çoğul olur: ağaçlar.

Bazı adlar ek almadan çokluk anlatır: orman, sürü, ordu, sınıf, takım, koro. Ormanda yüzlerce ağaç vardır ama sözcük tekil görünür. Bunlar topluluk adıdır.

Adlar algılanışına göre de ikiye ayrılır. Beş duyudan biriyle algılanan ad somuttur: zarf, pul, ses. Yalnız zihinde olan ad soyuttur: özlem, sevgi, merak. Deniz'in mektubunda "zarf" somut, dedesine duyduğu "özlem" soyuttur.

Adlar ek alarak cümledeki yerini de gösterir: eve gitti, evde kaldı, evden çıktı. Bu "-e, -de, -den" ekleri adın hâl ekleridir.

Karıştırılan İki Nokta

Birincisi: "Çoğul eki yoksa tek varlık vardır" sanılır. "Sürü" sözcüğü 1 hayvanı anlatmaz; testlerde "çoğul eki almadığı hâlde birden çok varlığı anlatan" diye sorulan budur.

İkincisi: bulunma hâl eki "-de" ile "de" bağlacı karıştırılır. "Sınıfta kaldım" bitişik yazılır, çünkü "-ta" bir ektir. "Ben de geldim" ayrı yazılır; "de" çıkınca cümle yine anlamlıdır: "Ben geldim."

Evde: Zarf Yazma ve Ad Avı

• Çocuk bir akrabaya gerçek bir zarf hazırlasın. Özel adları büyük harfle, ekleri kesme işaretiyle yazdı mı? Birlikte kontrol edin.
• Bir gazete haberinde 10 ad bulsun; özel olanları maviyle, cins olanları kırmızıyla işaretlesin.
• Mutfakta topluluk adı arayın: "demet" maydanoz, "salkım" üzüm.

Mini soru: "Arı kovanı bahçenin köşesindeydi." cümlesinde hangi ad topluluk adıdır? Cevap: kovan. İçinde binlerce arı yaşar.

Sık sorulanlar