Adlar (İsimler)

1. Elif hafta sonu masasına oturup kuzenine kısa bir mektup yazdı. Yukarıdaki cümlede toplam kaç tane özel ad kullanılmıştır?

• A) 2
• B) 1
• C) 3
• D) 4

Doğru cevap: A — Özel ad tek bir varlığa verilen addır ve büyük harfle başlar. Cümlede "Elif" ve "Ankara" olmak üzere 2 özel ad vardır.

1. Cümledeki adları bulalım: Elif, Ankara, kuzen, mektup.
2. "kuzen" ve "mektup" aynı türden bütün varlıkları karşılar → cins ad.
3. "Elif" bir kişinin, "Ankara" bir şehrin kendi adıdır → ikisi de özel ad.
4. Özel ad sayısı 2 → cevap A.

2. Öğretmen tahtaya dört sözcük kartı astı. Kartların üçü tekil göründüğü hâlde birden çok varlığı anlatan topluluk adıdır. Topluluk adı olmayan kart hangisidir?

• A) ordu
• B) sınıf
• C) öğretmen
• D) orman

Doğru cevap: C — Topluluk adı, çoğul eki almadığı hâlde birden çok varlığı anlatır: ordu (askerler), sınıf (öğrenciler), orman (ağaçlar). "öğretmen" ise tek bir kişiyi karşılar.

1. Her karta "Bu sözcük tek bir varlığı mı, bir topluluğu mu anlatıyor?" diye soralım.
2. "ordu" birçok askeri, "sınıf" birçok öğrenciyi, "orman" birçok ağacı anlatır.
3. "öğretmen" ise yalnızca bir kişiyi karşılar; çokluk anlamı taşımaz.
4. Topluluk adı olmayan kart "öğretmen" → cevap C.

3. Kaan defterindeki her cins adın karşısına ona uygun bir özel ad yazdı. Tablodaki soru işaretinin yerine hangi sözcük gelmelidir?

• A) tepe
• B) yayla
• C) yükseklik
• D) Erciyes

Doğru cevap: D — Sağ sütuna, sol sütundaki varlığa verilmiş kendi adı yazılıyor. Bir dağın kendi adı olan "Erciyes" özel addır ve büyük harfle başlar.

1. Tablodaki örneklere bakalım: ırmak - Kızılırmak, okul - Cumhuriyet İlkokulu.
2. Demek ki sağ sütunda o varlığa verilmiş tek ad, yani özel ad bulunuyor.
3. "tepe", "yayla" ve "yükseklik" bütün tepeleri, bütün yaylaları karşılar → cins ad.
4. Bir dağa verilmiş özel ad "Erciyes" → cevap D.

4. Güz gelince Zeynep gördüklerini iki cümleyle yazdı. Yukarıdaki metinde çoğul eki almadığı hâlde birden çok varlığı anlatan ad hangisidir?

• A) ağaçlar
• B) orman
• C) çocuklar
• D) bahçe

Doğru cevap: B — "ağaçlar" ve "çocuklar" -lar eki almış çoğul adlardır. "orman" ise ek almadığı hâlde birçok ağacı anlatan topluluk adıdır.

1. Metindeki adları çıkaralım: bahçe, ağaçlar, çocuklar, orman, ceviz.
2. "ağaçlar" ve "çocuklar" sözcüklerinin sonunda -lar çoğul eki var; bunlar çoğul addır.
3. "bahçe" tek bir yeri anlatır, çokluk bildirmez.
4. "orman" ek almadan birçok ağacı anlatır → topluluk adı, cevap B.

5. Poyraz önce yerden tek bir yaprak topladı, sonra elinde birçok yaprak olduğunu gördü. Karttaki soru işaretinin yerine hangi sözcük yazılmalıdır?

• A) yapraklar
• B) yaprakçı
• C) yaprağı
• D) yapraklık

Doğru cevap: A — Bir adı çoğul yapmak için sonuna -ler ya da -lar çoğul eki getirilir; "yaprak" sözcüğünün son ünlüsü kalın olduğu için -lar alır.

1. Poyraz artık tek bir yaprağı değil, birçoğunu anlatıyor → çoğul ad gerekir.
2. "yaprak" sözcüğünün son ünlüsü "a"dır ve kalın bir ünlüdür.
3. Kalın ünlüden sonra -lar eki gelir: yaprak + lar.
4. "yaprakçı" ve "yapraklık" yeni sözcükler türetir, çoğul yapmaz → cevap A.

6. Kerem tatil anısını defterine yazdı ama bir özel adı küçük harflerle başlattı. Bu özel adın doğru yazımı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) ege denizi
• B) ege Denizi
• C) Ege Denizi
• D) EGE DENİZİ

Doğru cevap: C — Yer adları özel addır; birden çok sözcükten oluşan yer adlarında her sözcük büyük harfle başlar: Ege Denizi.

1. Cümledeki adları gözden geçirelim: tatil, ailem, ege denizi.
2. "tatil" ve "aile" bütün tatilleri, bütün aileleri karşılar → cins ad.
3. "ege denizi" dünyada tek olan bir denizin kendi adıdır → özel ad.
4. Yer adında her sözcük büyük harfle başlar: Ege Denizi → cevap C.

7. Sıla teneffüste arkadaşına hafta sonunu anlattı. Sıla'nın sözlerinde geçen adlardan hangisi cins addır?

• A) Deniz
• B) kardeş
• C) Bursa
• D) Sıla

Doğru cevap: B — Cins ad, aynı türden bütün varlıkları karşılayan addır. "kardeş" bütün kardeşleri karşılar; Deniz, Bursa ve Sıla ise tek bir varlığın adıdır.

1. Sözlerdeki adları bulalım: kardeş, Deniz, Bursa, dede.
2. "Deniz" bir kişinin, "Bursa" bir şehrin kendi adıdır → özel ad, büyük harfle başlar.
3. "Sıla" da konuşan kişinin kendi adıdır → özel ad.
4. Bütün kardeşleri karşılayan "kardeş" cins addır → cevap B.

8. Öğretmen tahtaya üç cümle yazdı ve içlerinden yalnızca birinde topluluk adı bulunduğunu söyledi. Topluluk adı kaçıncı cümlededir?

• A) 1. cümlede
• B) 2. cümlede
• C) 3. cümlede
• D) Hiçbirinde

Doğru cevap: C — "sürü" çoğul eki almadığı hâlde birçok hayvanı anlatır; bu yüzden topluluk adıdır. 1. cümledeki "kitaplar" ise -lar eki almış çoğul addır.

1. 1. cümledeki "kitaplar" sözcüğünde -lar çoğul eki var → çoğul ad, topluluk adı değil.
2. 2. cümledeki "Ali" ve "silgi" tek bir varlığı karşılar.
3. 3. cümledeki "sürü" hiç ek almadan birçok hayvanı anlatır.
4. Topluluk adı 3. cümlededir → cevap C.

9. Beste sınıf mevcudunu yazarken cümlede bir boşluk bıraktı. Boşluğa hangi sözcük yazılırsa cümle dil bilgisi bakımından doğru olur?

• A) öğrenciler
• B) öğrencilik
• C) öğrencileri
• D) öğrenci

Doğru cevap: D — Cümledeki "yirmi" sayısı çokluğu zaten bildirir; sayıdan sonra gelen ada ayrıca çoğul eki getirilmez.

1. Cümlede "yirmi" sayısı var; bu sayı kaç kişi olduğunu tek başına söylüyor.
2. Sayıdan sonra gelen ada çoğul eki getirilmez; "yirmi öğrenciler" denmez.
3. "öğrencilik" yeni bir sözcük türetir, "öğrencileri" ise cümleye uymaz.
4. Boşluğa "öğrenci" yazılır → cevap D.

10. Panoya dört varlık kartı asıldı ve her kartın altına o varlığın adı yazıldı. Bu dört sözcüğün hepsi için doğru olan yargı hangisidir?

• A) Dördü de cins addır.
• B) Dördü de özel addır.
• C) Dördü de topluluk adıdır.
• D) Dördü de çoğul addır.

Doğru cevap: A — okul, deniz, kedi ve bisiklet aynı türden bütün varlıkları karşılar; hiçbiri tek bir varlığa verilmiş özel ad değildir.

1. Kartlardaki sözcükleri okuyalım: okul, deniz, kedi, bisiklet.
2. Dördü de küçük harfle yazılmış ve aynı türden bütün varlıkları karşılıyor.
3. Hiçbirinin sonunda çoğul eki yok, hiçbiri bir topluluğu anlatmıyor.
4. Dördü için de doğru olan tek yargı: hepsi cins addır → cevap A.