Cümlede Anlam

1. Zeynep dışarı çıkmak istedi ama hava yağmurluydu, bu yüzden şemsiyesini aldı. Bu durumda aşağıdaki cümlelerden hangisinde benzer bir sebep-sonuç ilişkisi vardır?

• A) Ali kitap okudu.
• B) Yorgun olduğu için erken yattı.
• C) Bugün salı.
• D) Ayşe okula gitti.

Doğru cevap: B — "...için" sözü sebep-sonuç ilişkisi bildirir.

1. Zeynep'in şemsiye alması, yağmurun sonucudur.
2. Aynı ilişki "yorgun olduğu için erken yattı" cümlesinde de vardır.
3. Sebep: yorgunluk, sonuç: erken yatma.

2. Sınavdan yüksek not almak isteyen Emre her akşam ders çalışıyor. Emre'nin ders çalışma amacı nedir?

• A) Arkadaşlarıyla oyun oynamak
• B) Televizyon izlemek
• C) Uyumak
• D) Yüksek not almak

Doğru cevap: D — Emre'nin çalışmasının amacı yüksek not almaktır.

1. Amaç cümlesi "niçin?" sorusuna cevap verir.
2. Emre "niçin" çalışıyor? Yüksek not almak için.
3. Bu yüzden amaç, yüksek not almaktır.

3. Öğretmen tahtaya bir örnek cümle yazdı. Ayşe kardeşinden daha hızlı koşar cümlesiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

• A) Ayşe kardeşinden yavaştır.
• B) Cümlede karşılaştırma vardır.
• C) "Daha" sözcüğü üstünlük bildirir.
• D) İki kişi kıyaslanmaktadır.

Doğru cevap: A — Ayşe kardeşinden daha hızlı koştuğuna göre yavaş değil, hızlıdır.

1. "Daha hızlı" ifadesi Ayşe'nin üstünlüğünü gösterir.
2. Bu yüzden Ayşe kardeşinden yavaş değildir.
3. "Ayşe kardeşinden yavaştır" cümlesi bu bilgiyle çelişir, yanlıştır.

4. Gökyüzü bulutlandı ve rüzgâr sertleşti. Bu durumda aşağıdaki cümlelerden hangisinde olasılık (ihtimal) anlamı vardır?

• A) Dün yağmur yağdı.
• B) Şimdi yağmur yağıyor.
• C) Yarın yağmur yağabilir.
• D) Hava açıktı.

Doğru cevap: C — "-abilir" eki olasılık, yani kesin olmayan bir durumu bildirir.

1. Olasılık cümlesi kesinlik bildirmez.
2. "Yağabilir" sözü, yağma ihtimalinin var olduğunu ama kesin olmadığını gösterir.
3. Bu yüzden olasılık bildiren cümle budur.

5. Tabloda cümle ve anlam özellikleri eşleştirilmiştir. Tabloya göre hangi eşleştirme yanlıştır?

• A) 1. satır
• B) 2. satır
• C) 3. satır
• D) 4. satır

Doğru cevap: C — "Sınavı kazanmak için çalıştı" cümlesi amaç bildirir, sebep-sonuç değildir.

1. Tablodaki her satır bir cümleyle anlam özelliğini eşleştiriyor.
2. 3. satırda "için" sözü amaç bildirdiği halde "Sebep-sonuç" yazılmış.
3. Bu yüzden 3. satırdaki eşleştirme yanlıştır.

6. Bir gazeteci haber yazarken kişisel yorumdan kaçınmalıdır. Aşağıdaki cümlelerden hangisi bu habere örnek olamaz?

• A) Bu film çok güzeldi.
• B) Ankara Türkiye'nin başkentidir.
• C) Film 120 dakika sürdü.
• D) Toplantı saat 10'da başladı.

Doğru cevap: A — "Çok güzeldi" kişisel bir görüştür (öznel), habere uygun değildir.

1. Haber cümleleri kanıtlanabilir bilgi içermelidir (nesnel).
2. "Güzel" kişiden kişiye değişen bir yorumdur.
3. Bu yüzden bu cümle habere örnek olamaz.

7. Bir cümlenin nesnel olması için kanıtlanabilir bir bilgi içermesi gerekir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi nesnel bir cümledir?

• A) En lezzetli meyve elmadır.
• B) Bu kitap sıkıcıdır.
• C) Yaz mevsimi en güzel mevsimdir.
• D) Su 100 derecede kaynar.

Doğru cevap: D — Suyun 100 derecede kaynaması ölçülüp kanıtlanabilen bir bilgidir.

1. "Lezzetli", "sıkıcı" ve "en güzel" kişisel yorumlardır.
2. Suyun kaynama derecesi ise deneyle kanıtlanabilir.
3. Bu yüzden nesnel cümle budur.

8. Anne, Ahmet'e ödevini bitirirse dışarı çıkabileceğini söyledi. Bu cümlede hangi anlam ilişkisi vardır?

• A) Amaç
• B) Koşul (şart)
• C) Karşılaştırma
• D) Kesinlik

Doğru cevap: B — "-irse" eki koşul (şart) bildirir.

1. Ahmet'in dışarı çıkması bir şarta bağlanmış.
2. Şart: ödevini bitirmek.
3. Bu yüzden cümlede koşul anlamı vardır.

9. Öğretmen karnesi dağıtırken bir cümle kurdu. Sınıfın en başarılı öğrencisi Deniz'dir cümlesiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) Cümlede en üstünlük anlamı vardır.
• B) "En" sözcüğü kullanılmıştır.
• C) Diğer öğrenciler Deniz'den daha az başarılıdır.
• D) Deniz sınıftaki tek başarılı öğrencidir.

Doğru cevap: D — En başarılı olmak, tek başarılı öğrenci olmak anlamına gelmez.

1. "En" sözcüğü en üstünlük anlamı katar.
2. Bu, diğer öğrencilerin başarısız olduğu anlamına gelmez.
3. Bu yüzden "Deniz sınıftaki tek başarılı öğrencidir" cümlesi söylenemez.

10. Öznel ve nesnel cümle arasındaki temel fark nedir?

• A) Öznel cümle uzun, nesnel cümle kısadır.
• B) Öznel cümle kişisel görüş, nesnel cümle kanıtlanabilir bilgi içerir.
• C) İkisi de aynı anlama gelir.
• D) Nesnel cümlede fiil bulunmaz.

Doğru cevap: B — Öznel cümle kişisel yorum, nesnel cümle kanıtlanabilir gerçek bildirir.

1. Cümle uzunluğu öznellik ile ilgili değildir.
2. Öznel cümlede kişisel beğeni/yorum bulunur.
3. Nesnel cümlede ise ölçülüp kanıtlanabilecek bir bilgi bulunur.