Anlam İlişkileri
Neden-sonuç: "Yağmur yağdığı için gelemedi."
Amaç-sonuç: "Kitap almak için çıktı."
Koşul: "Ödevini bitirirsen oynayabilirsin."
Karşılaştırma: "Bu kitap ötekinden daha kalın."
İki "İçin" Ayrımı
Yöntem: "için" yerine "amacıyla" koy.
"Kitap almak amacıyla çıktı" ✓ → amaç-sonuç
"Yağmur yağdığı amacıyla gelemedi" ✗ → neden-sonuç
Kısa ölçüt: amaç henüz olmamıştır, neden olmuş bitmiştir.
Öznel ve Nesnel
Nesnel: doğruluğu kanıtlanabilir, kişiye göre değişmez → "Sınıfta 24 öğrenci var."
Öznel: kişisel görüş bildirir → "Bu sınıf çok neşeli."
Ölçüt: yargı ölçülebiliyor mu? Ölçülebiliyorsa nesnel, beğeni bildiriyorsa özneldir.
Sık Yapılan Hata
Sayı geçen her cümleyi nesnel sanmak. "Bu kitabın 200 sayfası çok uzun" cümlesinde sayı var ama "çok uzun" bir değerlendirmedir → cümle özneldir.
İkinci hata: koşul cümlesini neden-sonuçla karıştırmak. Koşulda gerçekleşme henüz kesin değildir.
Sık sorulanlar
Neden-sonuç ile amaç-sonuç nasıl ayrılır?
"İçin" yerine "amacıyla" koy. Anlamlı kalıyorsa amaç-sonuç, anlamsızlaşıyorsa neden-sonuçtur.
Sayı geçen cümle her zaman nesnel midir?
Hayır. Cümlede değerlendirme bildiren bir söz varsa yargı öznel olur.