Cümlede Anlam

1. Okul yönetimi velilere gönderdiği kısa mesajda yukarıdaki cümleyi kullandı. Bu cümlede aşağıdaki anlam ilişkilerinden hangisi vardır?

• A) Neden – sonuç ilişkisi
• B) Amaç – sonuç ilişkisi
• C) Koşula bağlılık
• D) Karşılaştırma

Doğru cevap: A — Törenin iptali bir sonuçtur; bunun nedeni sağanaktır. “Yüzünden” sözü neden bildirir.

1. Cümleye “Tören niçin iptal edildi?” diye soralım.
2. Cevap: sağanak yağış olduğu için.
3. “Yüzünden” sözcüğü neden-sonuç ilişkisi kurar.
4. Amaç, koşul ya da karşılaştırma yoktur → cevap A.

2. Numaralanmış cümlelerin her biri farklı bir anlam ilişkisi taşımaktadır. Bir işin gerçekleşmesini başka bir işin şartına bağlayan cümle hangisidir?

• A) “Hava soğuduğu için kalın montunu giydi.”
• B) “Ders çalışırsan sınavdan iyi bir not alırsın.”
• C) “Onu görmek üzere hastaneye uğradı.”
• D) “Bu roman ötekinden daha akıcıydı.”

Doğru cevap: B — II. cümlede iyi not almak, ders çalışma şartına bağlanmıştır. “-sa / -se” eki koşul bildirir.

1. Koşul cümlesinde bir iş, başka bir işin gerçekleşmesine bağlanır.
2. I’de neden, III’te amaç, IV’te karşılaştırma vardır.
3. II’deki “çalışırsan” sözcüğünde koşul eki bulunur.
4. Şart anlamı yalnızca II’dedir → cevap B.

3. Bir öğrenci okuduğu kitapla ilgili cümleleri yargı türlerine göre tabloya yerleştirdi. Soru işaretli kutuya hangi açıklama yazılmalıdır?

• A) Nesnel, çünkü duygu bildirir.
• B) Öznel, çünkü kişiden kişiye değişir.
• C) Öznel, çünkü bir beğeni bildirir.
• D) Nesnel, çünkü sayılarak doğrulanabilir.

Doğru cevap: D — Sayfa sayısı sayılarak herkesçe doğrulanabilir; kişiden kişiye değişmez. Bu yüzden nesnel bir yargıdır.

1. Nesnel yargı, doğruluğu ölçülebilen ya da kanıtlanabilen yargıdır.
2. Kitabın sayfaları sayılabilir; sonuç herkes için aynıdır.
3. Duygu ya da beğeni bildiren yargılar öznel olurdu.
4. Doğru açıklama “nesnel, çünkü sayılarak doğrulanabilir”dir → cevap D.

4. Sinemadan çıkan dört arkadaş filmi konuşmaktadır. Bu konuşmada kanıtlanabilir bir bilgi vererek nesnel yargı bildiren öğrenci hangisidir?

• A) Melis
• B) Tuna
• C) Aslı
• D) Efe

Doğru cevap: A — Filmin süresi ölçülebilir bir bilgidir, herkes için aynıdır. Öteki cümlelerde “bence”, “bana kalırsa”, “olmalı” gibi kişisel görüş ve tahmin sözleri vardır.

1. Nesnel yargı, doğruluğu kanıtlanabilen bilgidir.
2. Tuna ve Aslı kendi beğenilerini söylüyor.
3. Efe kesin olmayan bir tahminde bulunuyor.
4. Melis’in verdiği süre bilgisi saatle doğrulanabilir → cevap A.

5. Panodaki şemada bir olayın başka bir olayın nedeni olduğu gösterilmiştir. Aşağıdaki cümlelerden hangisi bu şemadaki ilişkiyle aynı türde kurulmuştur?

• A) Kapıyı çalmak için ayağa kalktı.
• B) Elektrikler kesilince ödevimi bitiremedim.
• C) Yarın hava güzel olursa pikniğe gideriz.
• D) Bu yol ötekinden daha kısaymış.

Doğru cevap: B — Şemada neden-sonuç ilişkisi vardır. B’de de elektriklerin kesilmesi neden, ödevin bitmemesi sonuçtur.

1. Şemada önce bir olay oluyor, ardından onun yol açtığı sonuç geliyor.
2. A’da amaç, C’de koşul, D’de karşılaştırma vardır.
3. B’de “kesilince” sözcüğü neden bildirir.
4. Aynı türden ilişki B’dedir → cevap B.

6. Coğrafya ödevi hazırlayan Poyraz, defterine yukarıdaki cümleyi yazdı. Bu cümlede iki il arasında ne yapılmıştır?

• A) Bir öneride bulunulmuştur.
• B) Bir olasılık dile getirilmiştir.
• C) Sıcaklık yönünden karşılaştırma yapılmıştır.
• D) Bir koşul öne sürülmüştür.

Doğru cevap: C — “-dan daha soğuk” sözü iki ili aynı özellik bakımından ölçüp birini öne çıkarır; bu bir karşılaştırmadır.

1. Cümlede iki yer adı birlikte anılıyor.
2. “Daha” sözcüğü üstünlük bildirir.
3. İki il, sıcaklık özelliği bakımından ölçülüyor.
4. Bu işleme karşılaştırma denir → cevap C.

7. Kütüphane kapısına asılan duyuruyu okuyan Sena, metinde okuyucudan bir davranış bekleyen bölüm olduğunu söyledi. Sena’nın sözünü ettiği öneri hangi bölümdür?

• A) “Okul kütüphanesi duyurusu” başlığı
• B) “Kitaplarınızı zamanında getiriniz.”
• C) “Süresi dolan kitaplar için ceza uygulanmıyor.”
• D) “Arkadaşlarınız sırada bekliyor.”

Doğru cevap: B — Öneri cümlesi okuyucuya bir davranış salık verir. “Kitaplarınızı zamanında getiriniz.” cümlesi doğrudan bir istekte bulunur.

1. Başlık yalnızca metnin adını bildirir.
2. Üçüncü ve dördüncü bölümler bilgi verir, istek bildirmez.
3. İkinci bölümde okuyucudan bir şey yapması isteniyor.
4. Öneri bildiren bölüm budur → cevap B.

8. Durakta bekleyen bir yolcu, yukarıdaki cümleyi kurarken kesin konuşmak istememektedir. Cümleye olasılık anlamı katmak için boşluğa hangi sözcük getirilmelidir?

• A) kesinlikle
• B) mutlaka
• C) herhâlde
• D) elbette

Doğru cevap: C — “Herhâlde” sözcüğü konuşanın emin olmadığını, tahmin yürüttüğünü gösterir; cümleye olasılık anlamı katar.

1. Olasılık, bir şeyin olabileceğini ama kesin olmadığını bildirir.
2. “Kesinlikle”, “mutlaka” ve “elbette” kesinlik bildirir.
3. Bunlar cümleyi tahmine değil, kesin yargıya çevirir.
4. Olasılık katan sözcük “herhâlde”dir → cevap C.

9. Yukarıdaki tanıtım yazısının yalnızca bir bölümünde eserin eksik yönü belirtilmiştir. Eleştiri anlamı taşıyan bölüm metnin neresindedir?

• A) İlk cümlede
• B) İkinci cümlede
• C) Üçüncü cümlede
• D) Son cümlede

Doğru cevap: D — Son cümlede “aceleye getirilmiş” ve “yeterince işlenmemiş” sözleriyle eserin eksik yönü belirtilmiştir; bu bir eleştiridir.

1. İlk cümle kitabın çıkış zamanını bildirir, bilgi verir.
2. İkinci cümle konusunu tanıtır.
3. Üçüncü cümle olumlu bir yönü över.
4. Yalnızca son cümlede olumsuz bir değerlendirme vardır → cevap D.

10. Sahne çalışmasını anlatan cümle yarım bırakılmıştır. Cümlenin “emek verilirse başarı gelir” düşüncesini yansıtması için boşluğa ne getirilmelidir?

• A) bu yüzden gösteri gününde hiç heyecanlanmadık
• B) ama sonunda sahneye çıkmaktan vazgeçtik
• C) çünkü öğretmenimiz salonu kullanmamıza izin vermedi
• D) oysa hiçbirimiz rol almak istemiyorduk

Doğru cevap: A — İki haftalık prova bir emektir. Bu emeğin olumlu sonucunu gösteren tek seçenek, gösteri günü heyecanlanmamayı anlatan A’dır.

1. Cümlenin ilk bölümünde uzun süren bir çalışma anlatılıyor.
2. İstenen anlam, bu çalışmanın olumlu bir sonuç doğurmasıdır.
3. B ve C olumsuz sonuç, D ise isteksizlik bildirir.
4. Emeğin karşılığını gösteren seçenek A’dır → cevap A.

11. Öğretmen tahtadaki tabloda cümleleri anlam özellikleriyle eşleştirirken bir satırda yanılmıştır. Yanlış eşleştirme kaçıncı satırda yapılmıştır?

• A) Birinci satırda
• B) İkinci satırda
• C) Üçüncü satırda
• D) Dördüncü satırda

Doğru cevap: C — “Yemek güzeldi ama biraz tuzluydu.” cümlesi bir eksikliği belirtir; öneri değil eleştiri cümlesidir.

1. “Keşke” sözcüğü pişmanlık bildirir; birinci satır doğrudur.
2. “Sanırım” olasılık bildirir; ikinci satır doğrudur.
3. Üçüncü cümlede yemeğin eksik yönü söyleniyor; bu eleştiridir.
4. Dördüncü cümle gerçekten öneridir. Hata üçüncü satırdadır → cevap C.

12. Kavram haritasının son dalına örnek cümle yazılmamıştır. Bu dala eklenecek cümle aşağıdakilerden hangisi olmalıdır?

• A) Otobüs her sabah saat sekizde kalkar.
• B) Bu havada yol iki saat sürer herhâlde.
• C) Erken çıkarsak akşama varmış oluruz.
• D) Kesinlikle geç kalmayacağız.

Doğru cevap: B — Tahmin cümlesinde konuşan, elindeki bilgilere dayanarak bir sonuç öngörür ama kesin konuşmaz. “Herhâlde” sözü bunu sağlar.

1. A bilinen bir bilgiyi aktarır, tahmin değildir.
2. C “-sa” ekiyle koşul bildirir.
3. D “kesinlikle” sözüyle kesinlik bildirir.
4. B’de yolculuk süresi tahmin ediliyor → cevap B.

13. Bir öğrenci soldaki cümleleri sağdaki anlam özellikleriyle eşleştirecektir. Buna göre doğru eşleştirme hangi seçenekte verilmiştir?

• A) 1-a, 2-b, 3-c, 4-d
• B) 1-b, 2-a, 3-d, 4-c
• C) 1-c, 2-d, 3-a, 4-b
• D) 1-d, 2-a, 3-b, 4-c

Doğru cevap: D — Birinci cümle olasılık (d), ikinci cümle koşul (a), üçüncü cümle amaç (b), dördüncü cümle karşılaştırma (c) bildirir.

1. “Yağabilir” sözcüğü kesin değil, olası bir durumu anlatır → 1-d.
2. “Çalışırsan” koşul ekiyle kurulmuştur → 2-a.
3. “Görmek için” amaç bildirir → 3-b.
4. “Ötekinden büyük” karşılaştırma yapar → 4-c. Bu sıralama D’dedir.

14. Yazar, tanıdığı bir kişiyi anlatan cümleler kurmuştur. Numaralanmış cümlelerden hangi ikisi birbirine anlamca en yakındır?

• A) I ile II
• B) II ile III
• C) I ile III
• D) III ile IV

Doğru cevap: C — I ve III aynı düşünceyi başka sözcüklerle anlatır: kişi az konuşup çok dinlemektedir. II ve IV ise tam tersini söyler.

1. I’de kişinin az konuşup çok dinlediği söyleniyor.
2. III’te dinlemeyi konuşmaya yeğlediği söyleniyor; anlam aynıdır.
3. II’de aklından geçeni söyleyen, yani çok konuşan biri anlatılıyor.
4. IV de konuşmayı sevmeyi anlatır. Anlamca yakın olanlar I ile III’tür → cevap C.

15. Bir ansiklopedi ekibi, “sözlük” maddesine tanım cümlesiyle başlayacaktır. Kartlardaki cümlelerden hangisi bu maddenin ilk cümlesi olabilir?

• A) “Sözlük, bir dilin sözcüklerini anlamlarıyla veren kitaptır.”
• B) “Bu sözlüğü geçen yıl kitap fuarından almıştım.”
• C) “Sözlük karıştırmayı pek sevmiyorum.”
• D) “Sözlüğü rafın en üst gözüne koy.”

Doğru cevap: A — Tanım cümlesi “Bu nedir?” sorusuna cevap verir. A kartındaki cümle sözlüğün ne olduğunu açıklar.

1. Tanım cümlesi bir varlığın ne olduğunu bildirir.
2. B kartı kişisel bir anı, C kartı kişisel bir görüş bildirir.
3. D kartı ise bir istekte bulunur.
4. “Sözlük nedir?” sorusunu yalnızca A cevaplar → cevap A.