Noktalama İşaretleri

1. Cümledeki virgül, okurken kısa bir duraklama sağlamanın yanı sıra bir görev üstlenmiştir. Bu virgül hangi amaçla kullanılmıştır?

• A) Sıralı sözcükleri birbirinden ayırmak için
• B) Ara sözü cümleden ayırmak için
• C) Özneyi belirginleştirip anlam karışıklığını önlemek için
• D) Alıntı yapılan sözü göstermek için

Doğru cevap: C — Virgül olmasaydı “Elif kardeşine” bir tamlama gibi okunabilirdi. Virgül, “Elif” sözcüğünün özne olduğunu göstererek yanlış anlamayı önler.

1. Cümlede sıralanan birden çok sözcük yok.
2. Ara söz de bulunmuyor; alıntı da yok.
3. Virgül kaldırılırsa “Elif kardeşine” tamlaması gibi okunabilir.
4. Öyleyse virgül özneyi belirginleştirmiştir → cevap C.

2. Numaralanmış cümlelerden birinde cümle sonuna yanlış işaret konmuştur. Bu yanlışlık kaçıncı cümlededir?

• A) III. cümlede
• B) I. cümlede
• C) II. cümlede
• D) IV. cümlede

Doğru cevap: A — III. cümle soru eki “mu” ile kurulmuş bir soru cümlesidir; sonuna nokta değil soru işareti konmalıydı.

1. I. cümle bir yargı bildirir, nokta doğrudur.
2. II. cümlede duygu vurgusu vardır, ünlem doğrudur.
3. IV. cümlede bir istek vardır, nokta kullanılabilir.
4. III. cümlede soru eki var, soru işareti gerekir → cevap A.

3. Cümlede boş bırakılan yere, kendisinden sonra örnek sıralamasını başlatan işaret gelecektir. Buna göre boşluğa hangi işaret konmalıdır?

• A) Virgül (,)
• B) Noktalı virgül (;)
• C) Üç nokta (…)
• D) İki nokta (:)

Doğru cevap: D — İki nokta, kendisinden sonra örnek verileceğini ya da açıklama yapılacağını gösterir.

1. Boşluktan sonra sayılan üç şey var: defter, kalem, silgi.
2. Bu bir örnek sıralamasıdır.
3. Örnek sıralamasını iki nokta başlatır.
4. Doğru işaret iki noktadır → cevap D.

4. Örnek cümlede başkasından alınan söz belli bir işaretle gösterilmiştir. Bu işaretin adı ve görevi hangi seçenekte doğru verilmiştir?

• A) Kesme işareti; özel adlara gelen ekleri ayırır.
• B) Tırnak işareti; başkasından alınan sözü belirtir.
• C) Yay ayraç; cümleye açıklama ekler.
• D) Kısa çizgi; satır sonunda sözcüğü böler.

Doğru cevap: B — Başka birinden aktarılan sözler tırnak içine alınır. Alıntının kendi noktalaması da tırnak içinde kalır.

1. Cümlede öğretmenin sözü aynen aktarılmış.
2. Aktarılan söz iki işaret arasına alınmış.
3. Bu işaret tırnak işaretidir.
4. Görevi alıntıyı belirtmektir → cevap B.

5. Sınıfta konuşma çizgisinin kullanımı anlatılmaktadır. Bu konuşmaya göre öğretmenin verdiği bilgiyi doğru anlayan öğrenci hangisidir?

• A) Berk
• B) Umut
• C) Sena
• D) Berk ile Umut

Doğru cevap: C — Konuşma çizgisi, karşılıklı konuşmalarda her konuşanın sözünün başına konur. Bunu doğru özetleyen Sena’dır.

1. Öğretmen “sözün başına konur” diyor.
2. Berk tırnak işaretiyle karıştırmış.
3. Umut çizgiyi cümlenin sonuna koyduğunu söylüyor; yanlış.
4. Sena bilgiyi doğru yinelemiş → cevap C.

6. Cümlede noktalı virgül belli bir görevle kullanılmıştır. Bu işaret burada ne yapmaktadır?

• A) Virgülle ayrılmış iki grubu birbirinden ayırmaktadır.
• B) Cümleyi bitirmektedir.
• C) Alıntı yapılan sözü göstermektedir.
• D) Cümleye açıklama eklemektedir.

Doğru cevap: A — Cümlede iki ayrı öbek vardır: sınıftakiler ve masadakiler. Her öbeğin içinde virgül kullanıldığı için öbekler noktalı virgülle ayrılmıştır.

1. Cümlede iki yer belirtilmiş: sınıf ve masa.
2. Her yerin nesneleri virgülle sıralanmış.
3. İki grubu ayırmak için daha güçlü bir işaret gerekir.
4. Bu işaret noktalı virgüldür → cevap A.

7. Panodaki bilgi kartında verilen kurallara göre kısa çizgi aşağıdakilerin hangisinde doğru kullanılmıştır?

• A) Ali-ye kitabı verdim.
• B) Bugün-yarın işi bitiririz.
• C) Toplantı 3-e kadar sürdü.
• D) “Göz-lük” sözcüğü kök ve ekten oluşur.

Doğru cevap: D — Kısa çizgi, dil bilgisi çalışmalarında kökle eki ayırmak için kullanılır: göz-lük. Ötekilerde kesme işareti ya da başka bir yazım gerekir.

1. A ve C’de özel ada ve sayıya gelen ek kesme işaretiyle ayrılmalıydı.
2. B’de iki sözcük arasında bağ kurmak için çizgi kullanılmış; kart bu kuralı vermiyor.
3. D’de kök ile ek ayrılmış.
4. Karttaki ikinci kurala uyan seçenek D’dir.

8. Duyuru başlığında “Bu ayın kitabı” sözü geçmektedir. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kesme işareti bu duyurudaki gibi doğru kullanılmıştır?

• A) Kitap’ı masaya bıraktım.
• B) Ayşe’nin öyküsünü hep birlikte okuduk.
• C) Öğrenci’ler salona girdi.
• D) Salı’ günü buluşuyoruz.

Doğru cevap: B — Kesme işareti yalnızca özel adlara gelen çekim eklerini ayırır. “Ayşe’nin” yazımı bu kurala uyar; ötekilerde cins isim ya da gün adı yanlışlıkla ayrılmıştır.

1. “Kitap” ve “öğrenci” cins isimdir; kesme kullanılmaz.
2. Gün adlarına gelen ekler de kesmeyle ayrılmaz.
3. “Ayşe” bir kişi adıdır, yani özel addır.
4. Özel ada gelen ilgi eki kesmeyle ayrılır → cevap B.

9. Soldaki cümleler, sonlarında kullanılan işaretlerle eşleştirilecektir. Buna göre doğru eşleştirme hangi seçenekte gösterilmiştir?

• A) 1-a, 2-b, 3-c, 4-d
• B) 1-c, 2-a, 3-d, 4-b
• C) 1-b, 2-d, 3-c, 4-a
• D) 1-d, 2-c, 3-b, 4-a

Doğru cevap: C — Birinci cümle ünlemle (b), ikinci cümle noktayla (d), üçüncü satır virgülle (c), dördüncü cümle soru işaretiyle (a) biter.

1. Şaşkınlık bildiren cümlenin sonunda ünlem vardır: 1-b.
2. Yargı bildiren cümlede nokta kullanılır: 2-d.
3. Mektup başlarındaki hitaptan sonra virgül gelir: 3-c.
4. Soru cümlesinde soru işareti kullanılır: 4-a. Sıralama C’dedir.

10. Cümlenin sonu tamamlanmamış, gerisi okurun düş gücüne bırakılmıştır. Bu anlatımı sağlayan işaret hangisidir?

• A) Üç nokta (…)
• B) İki nokta (:)
• C) Noktalı virgül (;)
• D) Kısa çizgi (-)

Doğru cevap: A — Üç nokta, tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur ve sözün sürdüğünü, gerisinin okura bırakıldığını gösterir.

1. Cümle bir yargıyla bitmiyor, yarım kalıyor.
2. İki nokta örnek ya da açıklama başlatırdı.
3. Noktalı virgül grupları ayırırdı.
4. Yarım kalan sözü üç nokta gösterir → cevap A.

11. Haber cümlesinde yay ayraç içine bir kısaltma alınmıştır. Bu ayraç metne ne katmaktadır?

• A) Alıntı yapılan sözü belirtir.
• B) Cümlede geçen sözün kısaltmasını açıklama olarak verir.
• C) Karşılıklı konuşmayı başlatır.
• D) Cümlenin bittiğini gösterir.

Doğru cevap: B — Yay ayraç, cümlenin anlamını tamamlayan ve cümle dışında kalan açıklamaları içine alır. Burada kurumun kısaltması verilmiştir.

1. Ayraç içindeki söz çıkarılırsa cümle yine anlamlıdır.
2. Demek ki ayraç bir ek bilgi vermektedir.
3. Verilen bilgi kurumun kısaltmasıdır.
4. Doğru açıklama B’dedir.

12. Virgül farklı görevlerde kullanılabilir. Numaralanmış cümlelerin hangisinde virgül ara sözü ayırmak için kullanılmıştır?

• A) I. cümlede
• B) II. cümlede
• C) III. cümlede
• D) IV. cümlede

Doğru cevap: D — IV. cümlede “en sevdiğim gün” sözü, “bugün” sözcüğünü açıklayan bir ara sözdür ve iki virgül arasına alınmıştır.

1. I’de virgül özneyi belirginleştiriyor.
2. II’de sıralanan nesneleri ayırıyor.
3. III’te sıralı sıfatları ayırıyor.
4. IV’te iki virgül arasına açıklama alınmış → ara söz, cevap D.

13. Metinde iki yerde noktalama eksiği bulunmaktadır. Bu eksikler hangi seçenekte doğru belirtilmiştir?

• A) “bekliyordu” sözcüğünden sonra nokta, “gidiyoruz” sözünden sonra soru işareti
• B) “çıktığımda” sözcüğünden sonra virgül, metnin sonunda ünlem
• C) “Mert” sözcüğünden sonra iki nokta, metnin sonunda üç nokta
• D) Metinde herhangi bir eksik yoktur.

Doğru cevap: A — Birinci cümle “bekliyordu” ile bitmektedir, sonuna nokta gelmelidir. Tırnak içindeki söz bir soru cümlesidir, sonuna soru işareti konmalıdır.

1. Metindeki ilk yargı “bekliyordu” ile tamamlanıyor.
2. Tamamlanan cümlenin sonuna nokta konur.
3. Tırnak içindeki söz “Nereye gidiyoruz” bir sorudur.
4. Alıntının kendi soru işareti tırnak içinde yer alır → cevap A.

14. Şemadaki iki yargı, aralarına bir işaret konarak tek cümlede birleştirilecektir. Bu iş için hangi işaret uygundur?

• A) Soru işareti
• B) Ünlem işareti
• C) Virgül
• D) Kesme işareti

Doğru cevap: C — Art arda sıralanan yargılar virgülle birbirine bağlanabilir: “Elif kapıyı açtı, dışarıda kimse yoktu.”

1. İki yargı da soru ya da duygu bildirmiyor.
2. Bu yüzden soru ve ünlem işareti uygun değildir.
3. Kesme işareti yalnızca özel adlarla kullanılır.
4. Sıralı yargıları virgül bağlar → cevap C.

15. Kartlardaki cümlelerin üçünde noktalama yanlışı bulunmaktadır. Noktalaması tümüyle doğru olan cümle hangi karttadır?

• A) “Ali,dün geldi.”
• B) “Kitabı okudun mu?”
• C) “Ne güzel bir gün !”
• D) “Bugün; hava soğuk.”

Doğru cevap: B — A’da virgülden sonra boşluk bırakılmamış, C’de ünlemden önce gereksiz boşluk konmuş, D’de noktalı virgül yanlış yerde kullanılmıştır.

1. Virgülden sonra bir boşluk bırakılır; A yanlıştır.
2. Noktalama işaretinden önce boşluk bırakılmaz; C yanlıştır.
3. Noktalı virgül virgüllü grupları ayırır; D’de böyle bir yapı yok.
4. Doğru cümle B kartındadır.