Anlam İlişkileri
Neden-sonuç: "Hasta olduğu için gelemedi."
Amaç-sonuç: "Dinlenmek için oturdu."
Koşul: "Erken kalkarsan yetişirsin."
Karşılaştırma: "Ablası ondan daha çalışkan."
Eş görevlilik: "Kalem, silgi ve defter aldı."
İki "İçin" Ayrımı
Her ikisinde de "için" geçtiği için karıştırılır. Yöntem: "için" yerine "amacıyla" koy.
"Dinlenmek amacıyla oturdu" ✓ → amaç-sonuç
"Hasta olduğu amacıyla gelemedi" ✗ → neden-sonuç
İkinci ölçüt: amaç henüz gerçekleşmemiştir, neden ise olmuş bitmiştir.
Öznel ve Nesnel
Nesnel: doğruluğu kanıtlanabilir. "Kitap 200 sayfadır."
Öznel: kişisel değerlendirme içerir. "Kitap çok sıkıcıydı."
Ölçüt: yargı ölçülebiliyor mu? Ölçülebiliyorsa nesnel, beğeni bildiriyorsa özneldir.
Sık Yapılan Hata
Karşılaştırma bildiren her cümleyi öznel sanmak. "Ankara İzmir'den soğuktur" bir karşılaştırmadır ve ölçülebilir olduğu için nesneldir.
İkinci hata: koşul cümlesini neden-sonuçla karıştırmak. Koşulda gerçekleşme henüz kesin değildir.
Sık sorulanlar
Neden-sonuç ile amaç-sonuç nasıl ayrılır?
"İçin" yerine "amacıyla" koy. Cümle anlamlı kalıyorsa amaç-sonuç, anlamsızlaşıyorsa neden-sonuçtur.
Karşılaştırma cümleleri hep öznel midir?
Hayır. Ölçülebilir bir karşılaştırma nesneldir; beğeniye dayanan karşılaştırma özneldir.