Cümlede Anlam

1. Okuma kültürü etkinliğinde okunan yukarıdaki metnin son cümlesi “çünkü” bağlacıyla iki yargıyı birbirine bağlamaktadır. Bu cümlede hangi anlam ilişkisi kurulmuştur?

• A) Sebep-sonuç ilişkisi: kitabın geri konmasının gerekçesi belirtilmiştir.
• B) Amaç-sonuç ilişkisi: kitabın geri konmasındaki amaç bildirilmiştir.
• C) Koşula bağlılık: kitabın geri konması bir şarta bağlanmıştır.
• D) Karşılaştırma: iki ayrı kitap birbiriyle karşılaştırılmıştır.

Doğru cevap: A — “Çünkü” bağlacı kendisinden sonra gelen bölümde eylemin gerekçesini verir. Kitabın geri konmasının sebebi, o kitabın artık yalnızca anlatıcıya ait olmamasıdır.

1. Cümleyi ikiye böl: “Kitabı rafa geri koydum” / “artık o kitap yalnızca benim değildi”.
2. İkinci bölüm birinci bölümün gerekçesini veriyor.
3. Amaç bildirseydi “koymak için” gibi bir yapı kullanılırdı.
4. Öyleyse ilişki sebep-sonuçtur → A.

2. Yukarıdaki tanıtım bülteninde yer alan cümlelerden yalnızca biri kişisel bir değerlendirme içermekte, doğruluğu kişiden kişiye değişmektedir. Bu özelliği taşıyan cümle kaç numaralıdır?

• A) 1. cümle
• B) 2. cümle
• C) 3. cümle
• D) 4. cümle

Doğru cevap: C — Yayım yılı, sayfa sayısı ve çeviri sayısı belgelerle doğrulanabilir; bunlar nesnel yargılardır. “En etkileyici roman” yargısı ise okuyandan okuyana değişir, öznel bir değerlendirmedir.

1. 1, 2 ve 4. cümlelerdeki bilgiler kaynaktan denetlenebilir.
2. Denetlenebilen yargılar nesneldir.
3. 3. cümledeki “en etkileyici” sözü bir beğeni bildirir.
4. Beğeni kişiden kişiye değişir → öznel yargı 3. cümlededir.

3. Türkçe defterindeki çizelgede son satırın anlam özelliği boş bırakılmıştır. Çizelgede izlenen düzene göre bu boşluğa hangi anlam özelliği yazılmalıdır?

• A) öneri
• B) pişmanlık
• C) varsayım
• D) tanım

Doğru cevap: B — “Keşke” sözcüğüyle kurulan cümleler, olmuş bir durumdan duyulan üzüntüyü ve “başka türlü olsaydı” dileğini bildirir. Bu, pişmanlık anlamıdır.

1. Çizelgede her cümlenin taşıdığı anlam yazılmış.
2. “Keşke” sözcüğü geçmişe yönelik bir dilek bildirir.
3. Geçmişte yapılmayan bir şeyden duyulan üzüntü pişmanlıktır.
4. Öyleyse boşluğa “pişmanlık” yazılır → B.

4. Yukarıdaki konuşmada Duru, sergiye gitmesini bir duruma bağlamaktadır. Duru’nun cümlesinde öne çıkan anlam özelliği hangisidir?

• A) Yakınma
• B) Beğeni
• C) Küçümseme
• D) Koşula bağlılık

Doğru cevap: D — Duru’nun gelmesi, ödevini bitirmesine bağlıdır. “-se/-sa” ekiyle kurulan bu yapı cümleye koşul (şart) anlamı katar.

1. Duru’nun cümlesini iki parçaya ayır: “ödevimi bitirirsem” / “gelirim”.
2. İkinci yargının gerçekleşmesi birincisine bağlanmış.
3. Bu bağ “-se/-sa” ekiyle kurulmuş.
4. Bir yargının başka bir yargıya bağlanması koşuldur → D.

5. Zeynep Öğretmen, dört karttan üçünde bir olayın sebebinin, birinde ise yapılış amacının verildiğini söylüyor. Öğretmenin sözünü ettiği, amaç bildiren kart hangisidir?

• A) A kartı
• B) B kartı
• C) C kartı
• D) D kartı

Doğru cevap: B — A, C ve D kartlarındaki cümlelerde “için, -ınca, -dığından” yapıları eylemin sebebini verir. B kartındaki “almak için” yapısı ise eylemin hangi amaçla yapıldığını bildirir.

1. A’da kütüphanenin dolma sebebi sınavın yaklaşmasıdır.
2. C’de serginin ertelenme sebebi yağmurdur.
3. D’de yürümenin sebebi otobüsün kaçırılmasıdır.
4. B’de kütüphaneye uğramanın amacı roman almaktır → B kartı.

6. Neredeyse aynı sözcüklerle kurulmuş iki cümle yukarıda verilmiştir. Bu iki cümle arasındaki anlam farkı nasıl açıklanır?

• A) Birinci cümle koşul, ikinci cümle karşılaştırma bildirir.
• B) Birinci cümle olasılık, ikinci cümle kesinlik bildirir.
• C) İki cümle aynı anlamdadır, aralarında fark yoktur.
• D) Birinci cümle amaç, ikinci cümle sebep bildirir.

Doğru cevap: D — Birinci cümlede erken kalkmanın amacı ustaya yetişmektir. İkinci cümlede ise ustaya yetişebilmesinin sebebi erken kalkmasıdır. Sözcükler aynı olsa da kurulan ilişki tersine dönmüştür.

1. 1. cümlede “yetişmek için” yapısı bir amaç bildirir.
2. Amaç, henüz gerçekleşmemiş bir hedefi gösterir.
3. 2. cümlede “kalktığı için” yapısı gerçekleşmiş bir gerekçedir.
4. Öyleyse biri amaç, öteki sebep bildirir → D.

7. Rehberlik servisinin hazırladığı yukarıdaki afişte üç ayrı cümle yer almaktadır. Bu cümlelerin taşıdığı ortak anlam özelliği nedir?

• A) Okura yol gösteren birer öneri olmaları
• B) Geçmişte yaşanmış olayları anlatmaları
• C) Bir kavramın ne olduğunu tanımlamaları
• D) İki durumu birbiriyle karşılaştırmaları

Doğru cevap: A — Afişteki üç cümle de okuyana ne yapması gerektiğini söyleyip yol gösterir. Bu tür cümleler öneri (tavsiye) bildirir.

1. Cümlelerin yüklemlerine bak: sınırla, bırak, ayır.
2. Hepsi okura yönelik bir davranış istiyor.
3. Geçmiş bir olay anlatılmıyor, tanım da yapılmıyor.
4. Yol gösteren bu cümleler öneri bildirir → A.

8. Yukarıdaki haberde iki ayrı yargı yer almaktadır: biri tahmine, öteki kesin bilgiye dayanmaktadır. Bu iki yargı arasındaki fark hangi seçenekte doğru belirtilmiştir?

• A) İlk yargı kesinlik, ikinci yargı olasılık bildirir.
• B) İki yargı da olasılık bildirir.
• C) İlk yargı olasılık, ikinci yargı kesinlik bildirir.
• D) İki yargı da kesinlik bildirir.

Doğru cevap: C — “Tamamlanması bekleniyor” sözü işin bitip bitmeyeceğinin kesin olmadığını gösterir: olasılık. “Kesin bir dille açıkladı” sözü ise ikinci yargının kuşku taşımadığını belirtir: kesinlik.

1. İlk cümledeki “bekleniyor” sözcüğü tahmin bildirir.
2. Tahmin bildiren yargılar olasılık taşır.
3. İkinci cümlede “kesin bir dille” ifadesi kuşkuyu ortadan kaldırır.
4. Öyleyse sıra olasılık-kesinliktir → C.

9. Bir sanat sergisi hakkında yapılan dört yorum yukarıdaki şemada toplanmıştır. Bu yorumlardan hangisi olumsuz eleştiri niteliği taşımaktadır?

• A) Işıklandırma çok başarılıydı.
• B) Rehberin anlatımı akıcıydı.
• C) Eserlerin sıralaması karışıktı.
• D) Salon oldukça ferahtı.

Doğru cevap: C — Eleştiri, bir yapıtın iyi ya da aksayan yanlarını belirtmektir. “Karışıktı” sözü serginin aksayan bir yanını gösterdiği için olumsuz eleştiridir; ötekiler beğeni bildirir.

1. Yorumları olumlu ve olumsuz diye ayır.
2. “Başarılı”, “akıcı” ve “ferah” sözcükleri beğeni bildirir.
3. “Karışık” sözcüğü bir kusuru gösterir.
4. Öyleyse olumsuz eleştiri C’dedir.

10. Yukarıdaki cümlede yazar, gerçekte olmayan bir durumu olmuş sayarak düşüncesini geliştirmektedir. Bu cümlede öne çıkan anlam özelliği hangisidir?

• A) Varsayım — gerçekleşmemiş bir durum olmuş kabul edilmiştir
• B) Tanımlama — bir kavramın ne olduğu açıklanmıştır
• C) Örnekleme — düşünce somut örneklerle desteklenmiştir
• D) Karşılaştırma — iki durum birbirine göre değerlendirilmiştir

Doğru cevap: A — “Diyelim ki”, “tut ki”, “farz edelim” gibi sözlerle başlayan cümleler varsayım bildirir. Yazar gerçekte olmayan bir durumu olmuş kabul edip sonucunu tartışmaktadır.

1. Cümlenin başındaki “Diyelim ki” sözüne dikkat et.
2. Bu söz, olmamış bir durumu olmuş saymayı bildirir.
3. Bir kavram tanımlanmıyor, örnek de verilmiyor.
4. Öyleyse anlam özelliği varsayımdır → A.

11. Hat kursu için yazılan yukarıdaki dörtlüğün son dizesinde şair bir yargıya varmaktadır. Bu dizede öne çıkan anlam özelliği hangisidir?

• A) Öneri — okura belli bir davranış önerilmiştir
• B) Olasılık — kesin olmayan bir yargı bildirilmiştir
• C) Koşul — bir durum başka bir duruma bağlanmıştır
• D) Karşılaştırma — sabrın ve acelenin sonuçları karşı karşıya konmuştur

Doğru cevap: D — Üçüncü dizede beklemenin öğretici gücü, son dizede ise acelenin hiçbir şeyi tamamlayamadığı söylenir. İki tutum sonuçlarıyla birlikte karşı karşıya getirilmiştir.

1. Üçüncü dizede sabır olumlu bir sonuçla anılıyor: beklemeyi öğretmek.
2. Son dizede acele olumsuz bir sonuçla anılıyor: hiçbir harfi tamamlayamamak.
3. İki tutum aynı ölçüte göre değerlendirilmiş.
4. Bu, karşılaştırmadır → D.

12. Türkçe panosunda cümleler ve anlam özellikleri ayrı sütunlara asılmıştır. Numaralı cümleler ile harfli anlam özellikleri eşleştirildiğinde doğru sıralama hangisi olur?

• A) 1-a, 2-b, 3-c
• B) 1-c, 2-a, 3-b
• C) 1-b, 2-c, 3-a
• D) 1-c, 2-b, 3-a

Doğru cevap: B — Birinci cümlede “gerçekten çok şey kaçırmış” sözüyle kesin bir yargıya varılmıştır (c). İkinci cümledeki “sanırım” tahmin bildirir (a). Üçüncü cümlede ise “kısaltsan iyi olur” diyerek öneride bulunulmuştur (b).

1. 1. cümlede kuşku bildiren bir söz yok, yargı kesindir → c.
2. 2. cümledeki “sanırım” tahmin bildirir → a.
3. 3. cümlede karşı tarafa bir yol gösteriliyor → b.
4. Sıralama 1-c, 2-a, 3-b olur → B.

13. Yukarıdaki şemada iki anlatım yolu tanıtılmıştır. Buna göre “Ebru, su üzerine boya serpilerek yapılan geleneksel bir Türk sanatıdır; battal ebru, gelgit ebrusu ve çiçekli ebru bu sanatın türlerindendir.” cümlesi için ne söylenebilir?

• A) Yalnızca örnekleme yapılmıştır.
• B) Şemadaki iki yoldan hiçbiri kullanılmamıştır.
• C) Tanım yapılmamış, yalnızca karşılaştırmaya gidilmiştir.
• D) Önce tanımlama yapılmış, ardından örnekler verilmiştir.

Doğru cevap: D — Cümlenin ilk bölümü ebrunun ne olduğunu söyler: tanımlama. Noktalı virgülden sonraki bölümde ise ebrunun türleri sayılır: örnekleme. İki yol art arda kullanılmıştır.

1. İlk bölüm “Ebru … bir Türk sanatıdır.” diyerek kavramı açıklıyor.
2. Bir kavramın ne olduğunu söylemek tanımlamadır.
3. İkinci bölümde üç ebru türü sayılıyor.
4. Somut örnekler vermek örneklemedir → cevap D.

14. Vatandaşlık etkinliğinde okunan yukarıdaki metinde “Kuralı yalnızca öğretmen koyarsa kural olur ama söz olmaz.” cümlesi geçmektedir. Bu cümleyle anlamca en yakın yargı hangisidir?

• A) Öğretmenin koyduğu kurallar her zaman yanlıştır.
• B) Katılımla oluşturulmayan kural benimsenmez.
• C) Sınıfta kural bulunmasa da bir şey değişmez.
• D) Kuralları yazmak imza atmaktan daha önemlidir.

Doğru cevap: B — Metinde kuralın “söz” hâline gelmesi, herkesin katılımıyla oluşturulmasına bağlanmıştır. Tek başına konan kural uygulanır ama sahiplenilmez; yani benimsenmez.

1. Cümledeki karşıtlığa bak: “kural olur” ama “söz olmaz”.
2. Metinde söz, birlikte alınan karar anlamındadır.
3. Öyleyse katılım olmadan kural sahiplenilmez.
4. Bu anlamı veren yargı B’dedir.

15. Bir kitap eleştirisinden alınan yukarıdaki cümlede son bölüm boş bırakılmıştır. Cümlenin anlam akışına uygun düşmesi için boşluğa hangisi getirilmelidir?

• A) bu yüzden kitabı okurken hiç zorlanmıyorsunuz
• B) ancak kitabın kapağı oldukça renkli
• C) çünkü kitap geçen yıl yayımlandı
• D) oysa yazar bu romanı çok sevdiğini söylüyor

Doğru cevap: A — Cümlenin ilk bölümünde yalın anlatım ve kısa cümlelerden söz edilir. Bunların doğal sonucu okumanın kolaylaşmasıdır; “bu yüzden” bağlacıyla kurulan seçenek anlam akışını sürdürür.

1. Cümlenin ilk bölümünde anlatımın kolaylığı vurgulanıyor.
2. Boşluğa gelen bölüm bu özelliğin sonucunu vermelidir.
3. Kapak rengi, yayım yılı ve yazarın duyguları konuyla ilgisizdir.
4. Anlam akışını sürdüren tek seçenek A’dır.

16. Cümlede Anlam - Öznel ve Nesnel Yargılar

• A) Okulumuzun kütüphanesinde bin beş yüz kitap bulunmaktadır.
• B) Haftanın ilk çalışma günü pazartesidir.
• C) Türkiye'nin üç tarafı denizlerle çevrilidir.
• D) Mavi renk, insanı dinlendiren en huzur verici renktir.

Doğru cevap: D — Doğru cevap D seçeneğidir. Mavi rengin 'en huzur verici renk' olduğu ifadesi kişisel bir beğeni ve duygu içerdiği için kişiden kişiye değişen öznel bir yargıdır.

1. Öznel yargı; kişisel duygu, düşünce ve beğenileri yansıtan, kişiden kişiye değiştiği için kanıtlanamayan ifadelerdir. Nesnel yargı ise doğruluğu ya da yanlışlığı kişiden bağımsız olarak kanıtlanabilen yargılardır.
2. A seçeneğindeki kitap sayısı, C seçeneğindeki coğrafi konum ve B seçeneğindeki takvim bilgisi araştırma, sayma veya gözlemle kanıtlanabilir nitelikte olduğu için nesnel yargılardır.
3. D seçeneğindeki 'Mavi renk, insanı dinlendiren en huzur verici renktir.' cümlesinde geçen 'en huzur verici' ifadesi kişisel bir değerlendirmedir; bir başkası için en huzur verici renk yeşil veya turuncu olabilir.
4. Kişisel görüş ve beğeni içerdiği için D seçeneğinde öznel bir yargı bulunmaktadır. Doğru cevap D şıkkıdır.

17. Cümlede Neden-Sonuç İlişkisi Kurma

• A) Yağmur yağdığından sokaklar kurudu.
• B) Oğlum ders çalışmadığı için başarılı oldu.
• C) Kitabı okuduktan sonra televizyon izledi.
• D) Ücret ödemediği için hizmetten yararlanamadı.

Doğru cevap: D — Doğru şık C'tir; ücret ödenmediği için hizmetten yararlanamama neden-sonuç ilişkisi mantıklıdır.

1. Şık A: 'Yağmur yağdığından sokaklar kurudu.' ifadesi yanlıştır; yağmur yağarsa sokaklar kurur yerine ıslanır, bu yüzden neden-sonuç ilişkisi tersdir.
2. Şık B: 'Oğlum ders çalışmadığı için başarılı oldu.' ifadesi mantıksızdır; ders çalışmamak başarılara yol açmaz, dolayısıyla ilişki yanlıştır.
3. Şık C: 'Ücret ödemediği için hizmetten yararlanamadı.' ifadesi doğru bir neden-sonuç ilişkisi gösterir; ücret ödenmemesi hizmetten faydalanmayı engeller.
4. Şık D: 'Kitabı okuduktan sonra televizyon izledi.' ifadesi zaman sırasını belirtir ancak neden-sonuç ilişkisi kurmaz; okuma televisyon izlemeye sebep değildir.
5. Sonuç olarak, sadece şık C'de neden-sonuç ilişkisi doğru ve mantıklı olarak ifade edilmiştir.

18. Cümle Anlamı Belirleme

• A) Yarın saat 18:00’da benim doğum günüm kutlanacak.
• B) Arkadaşım yarın saat 18:00’da doğum günü kutlaması yapacak.
• C) Yarın saat 18:00’da arkadaşımın doğum günü kutlaması olacak.
• D) Arkadaşımın doğum günü kutlaması dün saat 18:00’da yapıldı.

Doğru cevap: C — Doğru cevap C şıkkıdır. Verilen cümle edilgen yapıda (yapılacak) olup, öznesi 'arkadaşımın doğum günü kutlaması'dır; C şıkkı bu özne-yüklem ilişkisini ve zamanı (yarın 18:00) değiştirmeden etken yapıya (olacak) çevirmiştir.

1. Verilen cümleyi çözümleyin: "Arkadaşımın doğum günü kutlaması" (özne) + "yarın saat 18:00'da" (zarf) + "yapılacak" (edilgen yüklem). Cümlenin öznesi kutlama törenidir, kimin yapacağı belirtilmemiştir.
2. A şığını inceleyin: "Yarın saat 18:00'da arkadaşımın doğum günü kutlaması olacak." Özne "arkadaşımın doğum günü kutlaması" olarak korunmuş, yüklem "olacak" (etken/varlık bildiren) yapılmış ve zaman ifadesi aynen aktarılmıştır. Anlam tamamen korunmuştur.
3. B şığını inceleyin: "Arkadaşım yarın saat 18:00'da doğum günü kutlaması yapacak." Burada özne "arkadaşım" (kişi) yapılmış, bu da cümlenin öznesini ve dolayısıyla anlamı değiştirir (kutlamayı yapan kişi öne çıkar).
4. C şığını inceleyin: "Yarın saat 18:00'da benim doğum günüm kutlanacak." Özne "benim doğum günüm" olarak değişmiş, sahiplik "arkadaşım"dan "benim"e geçirilmiştir. Anlam değişmiştir.
5. D şığını inceleyin: "Arkadaşımın doğum günü kutlaması dün saat 18:00'da yapıldı." Zaman ifadesi "yarın" yerine "dün", yüklem "yapılacak" yerine "yapıldı" (geçmiş zaman) getirilmiş. Anlam tam tersine dönmüştür.
6. Bu nedenle, özne, zaman ve olayı hiç değiştirmeyen, sadece edilgen yüklemi etken/varlık bildiren bir yapıya (olacak) çeviren C şıkkı doğru cevaptır.

19. El kelimesinin anlamı

• A) Elini yıkayıp masaya oturdu.
• B) El verdi ve işe başlardı.
• C) Elini kaldırarak soru sordu.
• D) Elini sallayarak koşmaya başladı.

Doğru cevap: B — Özet cevap: B seçeneği doğru cevaptır. Diğer şıklar 'el' kelimesini beden üyesi anlamında kullanırken, B şıkkı 'yardımcı olmak' anlamında kullanılmıştır.

1. Cümlede 'el' kelimesinin anlamını analiz et. Beden üyesi anlamında mı, yoksa başka bir anlamda mı kullanıldığını belirle.
2. Şık A'yı incele. 'Elini yıkadı' ifadesinde 'el' beden üyesi anlamında kullanılmıştır.
3. Şık B'yi incele. 'Elini kaldırarak' ifadesinde 'el' yine beden üyesi anlamında kullanılmıştır.
4. Şık C'yi incele. 'El verdi' ifadesinde 'el' kelimesi beden üyesi olarak değil, 'yardımcı olmak' anlamında kullanılmıştır.
5. Şık D'yi incele. 'Elini sallayarak' ifadesinde 'el' beden üyesi anlamında kullanılmıştır.
6. Analiz sonucu, B seçeneğinin doğru olduğu belirlenir.

20. Entailment İlişkisi Sorusu

• A) Telefon sessisdedir.
• B) Ali telefonu yanıtlamıyor.
• C) Ali kitabı okur.
• D) Telefon çalmıyor.

Doğru cevap: C — Doğru şık C, çünkü 'Ali kitabı okurken telefon çalıyor' cümlesi Ali kitabı okuyor anlamına gelir ve bu da entailment ilişkisi sağlar.

1. Cümledeki zaman zarfı 'okurken' eyleminin aynı anda gerçekleştiğini gösterir.
2. Bu zaman zarfı, 'Ali kitabı okur' ifadesinin de doğru olduğunu garanti eder.
3. Diğer şıklar (A, B, D) cümleyle çelişir veya garantili değildir.
4. Dolayısıyla mantıksal bir gevolgu (entailment) sağlayan şık C'yi seçeriz.