Noktalama İşaretleri

1. İletişim becerileri etkinliğinde okunan yukarıdaki metinde “İyi bir dinleyici üç şeyi yapar:” bölümünden sonra iki nokta kullanılmıştır. Bu iki noktanın metindeki görevi nedir?

• A) Bir alıntının başladığını göstermek
• B) Cümlenin tamamlandığını bildirmek
• C) Söz arasına kısa bir açıklama sıkıştırmak
• D) Kendisinden sonra bir sıralama geleceğini haber vermek

Doğru cevap: D — İki nokta, kendisinden sonra örnek ya da sıralama geleceğini gösterir. Metinde iki noktadan sonra üç davranış sıralanmıştır: göz teması kurmak, baş sallamak, soru sormak.

1. İki noktadan sonraki bölüme bak: üç davranış virgülle sıralanmış.
2. İki nokta bir alıntı için kullanılsaydı ardından tırnak gelirdi.
3. Cümle burada bitmiyor, öyleyse bitirme görevi de yok.
4. Öyleyse görev, sıralamayı haber vermektir → D.

2. Virgül, birbiriyle sıkı bağlı öğelerin arasına konduğunda cümlenin anlamını bozar. Yukarıdaki numaralı cümlelerden hangisinde virgül yanlış yere konmuştur?

• A) 1. cümlede — sıralı yargıların arasında
• B) 3. cümlede — sıfat ile ad arasında
• C) 2. cümlede — onaylama sözünden sonra
• D) 4. cümlede — sıralanan sözcüklerin arasında

Doğru cevap: B — 3. cümlede “sınıfa giren” sıfat öbeği, nitelediği “öğretmen” adından virgülle ayrılmıştır. Sıfat ile ad birbirinden koparılamaz; bu virgül cümlenin anlamını bozar.

1. 1. cümlede art arda gelen yargılar ayrılmış: virgül doğrudur.
2. 2. cümlede onaylama sözü olan “evet”ten sonra virgül konmuş: doğrudur.
3. 4. cümlede eş görevli sözcükler ayrılmış: doğrudur.
4. 3. cümlede sıfat, nitelediği addan koparılmış → yanlış olan B.

3. Yukarıdaki konuşma bir öykü metnine aktarılacaktır. Konuşmalar satır başına alındığında her konuşmanın başına konması gereken işaretin adı nedir?

• A) Tırnak işareti
• B) İki nokta
• C) Konuşma çizgisi
• D) Kesme işareti

Doğru cevap: C — Yazıda karşılıklı konuşmalar satır başına alınır ve her konuşmanın önüne uzun çizgi konur. Bu kullanıma konuşma çizgisi denir.

1. Konuşmalar satır başına alınıyorsa tırnak yerine çizgi kullanılır.
2. İki nokta yalnızca konuşmayı başlatan cümleden sonra gelir.
3. Kesme işareti özel adlarla ilgilidir, konuşmayla ilgisi yoktur.
4. Satır başındaki uzun çizginin adı konuşma çizgisidir → C.

4. Görsel sanatlar defterine yazılan yukarıdaki cümlede noktalı virgül kullanılmıştır. Bu cümlede noktalı virgülün kullanılma sebebi nedir?

• A) Virgülle ayrılmış iki sözcük grubunu birbirinden ayırmak
• B) Cümlenin tümüyle bittiğini göstermek
• C) Bir alıntı yapılacağını bildirmek
• D) Araya açıklama gireceğini haber vermek

Doğru cevap: A — Cümlede iki ayrı renk grubu vardır ve her grubun içindeki renkler virgülle ayrılmıştır. Bu iki grubu birbirinden ayırmak için virgülden daha güçlü bir işaret olan noktalı virgül kullanılır.

1. Cümledeki grupları belirle: sıcak renkler ve soğuk renkler.
2. Her grubun içinde zaten virgül kullanılmış.
3. İki grubu ayırmak için virgülden güçlü bir işaret gerekir.
4. Bu işaret noktalı virgüldür → A.

5. Aynı sözcüklerle kurulmuş iki cümle yukarıda verilmiştir; aralarındaki tek fark virgüldür. Bu iki cümlenin anlamları arasındaki ilişki için ne söylenebilir?

• A) İki cümlenin anlamı tümüyle aynıdır.
• B) İkinci cümlede yolu tarif eden kişinin genç olduğu belirtilmiştir.
• C) Birinci cümlede tarifi yapan, ikincisinde tarif edilen kişi gençtir.
• D) Birinci cümlede virgül gereksiz yere kullanılmıştır.

Doğru cevap: C — Birinci cümlede virgül “genç” sözcüğünü özne yapar: tarifi yapan gençtir. İkinci cümlede virgül olmadığı için “genç” sözcüğü “adam” adını niteler: tarif edilen kişi gençtir.

1. 1. cümlede virgül “genç”i tek başına bırakıp özne yapıyor.
2. Öyleyse 1. cümlede tarifi yapan kişi gençtir.
3. 2. cümlede virgül yok; “genç” sözcüğü “adam”ı niteliyor.
4. Öyleyse 2. cümlede tarif edilen kişi gençtir → C.

6. Noktalama çizelgesinin son satırındaki görev bölümü boş kalmıştır. Çizelgede izlenen yönteme göre bu bölüme hangi açıklama yazılmalıdır?

• A) Tamamlanmamış, sürdürülmek istenen anlatımı gösterir
• B) İki sözcüğü birbirine bağlar
• C) Özel ada gelen çekim ekini ayırır
• D) Bir sözün alıntı olduğunu belirtir

Doğru cevap: A — Üç nokta, tamamlanmamış cümlelerin sonuna, sözün sürdürüldüğünü ya da okurun tamamlamasının beklendiğini göstermek için konur.

1. Çizelgede her işaretin görevi bir cümleyle yazılmış.
2. Bağlama görevi işaretlerin değil, bağlaçların işidir: B elenir.
3. Kesme ve tırnak görevleri başka işaretlere aittir: C ve D elenir.
4. Üç noktanın görevi sürdürülen anlatımı göstermektir → A.

7. Yukarıdaki afişte iki satır soru anlamı taşımasına karşın gerekli işaret konmamıştır. Afişteki bu eksiklik nasıl giderilmelidir?

• A) “Ne zaman” ve “Nerede” sözlerinden sonra virgül konmalıdır.
• B) “Ne zaman” ve “Nerede” sözlerinden sonra soru işareti konmalıdır.
• C) Bütün satırların sonuna ünlem konmalıdır.
• D) Satırların başına tırnak işareti konmalıdır.

Doğru cevap: B — Afişteki “Ne zaman” ve “Nerede” sözleri birer soru cümlesi değerindedir; bunların sonuna soru işareti konmalıdır. Virgül, ünlem ve tırnak bu görevi karşılamaz.

1. Afişteki satırların hangileri soru anlamı taşıyor, belirle.
2. “Ne zaman” ve “Nerede” soru sözcükleriyle kurulmuş.
3. Soru anlamı taşıyan sözlerin sonuna soru işareti konur.
4. Öyleyse eksiklik soru işaretidir → B.

8. Yukarıdaki cümlede numaralanmış yerlere getirilmesi gereken noktalama işaretleri vardır. Bu işaretler sırasıyla hangi seçenekte doğru sıralanmıştır?

• A) virgül, tırnak, nokta, tırnak
• B) iki nokta, tırnak, virgül, tırnak
• C) nokta, tırnak, nokta, tırnak
• D) iki nokta, tırnak, nokta, tırnak

Doğru cevap: D — Konuşmayı başlatan “seslendi” sözünden sonra iki nokta konur. Söylenen söz tırnak içine alınır; tırnak kapanmadan önce cümlenin sonuna nokta gelir ve tırnak en sona konur.

1. Konuşmayı haber veren yüklemden sonra iki nokta gelir → I.
2. Aktarılan söz tırnakla başlar → II.
3. Aktarılan cümle bittiği için nokta konur → III.
4. Söz bittiğinde tırnak kapanır → IV. Sıralama D’dir.

9. Yukarıdaki haber metninde kesme işareti birkaç kez kullanılmıştır. Bu kullanımların ortak gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Alıntı sözlerin başladığını göstermek
• B) Özel adlara gelen çekim eklerini ayırmak
• C) Kısaltmaların okunuşunu belirtmek
• D) Cümledeki eksik sözcüğün yerini göstermek

Doğru cevap: B — Haberdeki “Kütahya’da”, “Kütahya’nın”, “Sokağı’nda”, “Müdürlüğü’nde” örneklerinin hepsinde kesme işareti bir özel ada gelen çekim ekini ayırmak için kullanılmıştır.

1. Kesme işaretinin geçtiği sözcükleri sırayla oku.
2. Hepsinin kesmeden önceki bölümü bir özel addır.
3. Kesmeden sonra gelen bölümler çekim ekleridir: -da, -nın, -nda, -nde.
4. Öyleyse ortak gerekçe B’dedir.

10. Noktalama panosunda işaretler ve görevleri ayrı sütunlarda verilmiştir. Numaralı işaretler ile harfli görevler eşleştirildiğinde hangi seçenek elde edilir?

• A) 1-b, 2-c, 3-a
• B) 1-c, 2-b, 3-a
• C) 1-b, 2-a, 3-c
• D) 1-a, 2-b, 3-c

Doğru cevap: D — Kısa çizgi satır sonunda sözcüğü bölmek için (a), uzun çizgi karşılıklı konuşmalarda (b), yay ayraç ise cümleye yan bilgi eklemek için (c) kullanılır.

1. Kısa çizgi hece bölme ve satır sonu görevindedir → a.
2. Uzun çizgi konuşma çizgisidir → b.
3. Yay ayraç açıklama ve yan bilgi içindir → c.
4. Sıralama 1-a, 2-b, 3-c olur → D.

11. Yukarıdaki dizelerin her birinin sonunda üç nokta kullanılmıştır. Şiirin bütünü düşünüldüğünde bu işaretin dizelere kattığı anlam nedir?

• A) Anlatımın sürdüğünü, sözün bitmediğini sezdirmek
• B) Sorunun cevabını okurdan istemek
• C) Alıntı yapıldığını okura bildirmek
• D) Ünlem işaretinin yerini tutmak

Doğru cevap: A — Üç nokta tamamlanmamış anlatımı gösterir. Şiirde belirsizlik ve süreklilik duygusu vardır; sözün bittiği değil, sürdüğü sezdirilmektedir.

1. Dizelerin anlamına bak: belirsizlik ve süregelen bir bekleyiş var.
2. Üç nokta soru işareti görevi görmez: B elenir.
3. Alıntı için tırnak kullanılır: C elenir.
4. Ünlem duygu bildirir, üç noktanın yerini tutmaz → doğru A.

12. Yukarıdaki şemada tırnak işaretinin iki temel görevi gösterilmiştir. Şemadaki görevler göz önüne alındığında tırnak işaretinin gereksiz kullanıldığı cümle hangisidir?

• A) Öğretmenimiz “Kitap, en sadık dosttur.” dedi.
• B) Ödevimizde “Çalıkuşu” romanını inceledik.
• C) Sergiye “üç yüz” kişi katıldı.
• D) Yazar, konuşmasında “okuma kültürü” kavramını açıkladı.

Doğru cevap: C — C’de tırnak içine alınan söz ne bir alıntıdır ne de vurgulanması gereken bir addır; yalnızca sayı bildirir. Bu yüzden tırnak işareti gereksizdir.

1. A’da başkasının sözü aynen aktarılmış: alıntı, doğru kullanım.
2. B’de bir eser adı belirtilmiş: vurgulama, doğru kullanım.
3. D’de bir kavram öne çıkarılmış: vurgulama, doğru kullanım.
4. C’de yalnızca bir sayı var; tırnak gereksizdir → C.

13. Bir öğrencinin defterindeki satırlar yukarıda verilmiştir. Bu satırlardan hangisinde kullanılan noktalama işareti cümlenin anlamıyla uyuşmadığı için yanlıştır?

• A) 1. satır — soru anlamı taşımadığı hâlde soru işareti konmuş
• B) 2. satır — soru eki kullanıldığı hâlde soru işareti konmuş
• C) 3. satır — beğeni bildirdiği hâlde ünlem konmuş
• D) 4. satır — sıralamadan önce iki nokta konmuş

Doğru cevap: A — 1. satır bir soru cümlesi değildir; kişinin karar veremediğini bildiren bir haber cümlesidir. Sonuna nokta konmalıdır. Öteki satırlarda işaretler anlamla uyumludur.

1. 1. satırda soru sorulmuyor, bir durum bildiriliyor.
2. Haber cümlesinin sonuna nokta konur, soru işareti konmaz.
3. 2. satırda gerçek bir soru var, işaret doğrudur.
4. 3 ve 4. satırlarda da işaretler yerindedir → yanlış olan 1. satırdır.

14. Yukarıdaki metinde ünlem ile soru işareti birer kez kullanılmıştır. Bu iki işaretin metindeki görevleri hangi seçenekte doğru açıklanmıştır?

• A) Ünlem alıntıyı, soru işareti sıralamayı gösterir.
• B) Ünlem bir emri, soru işareti bir kuşkuyu bildirir.
• C) Ünlem coşkulu bir söz vermeyi, soru işareti anlatıcının aklına gelen soruyu bildirir.
• D) Ünlem cümlenin bittiğini, soru işareti cümlenin başladığını gösterir.

Doğru cevap: C — Ünlem, Yağmur’un heyecanla verdiği sözün coşkusunu yansıtır. Soru işareti ise anlatıcının “Peki bu söz nasıl tutulacaktı?” diye kendi kendine sorduğu soruyu bildirir.

1. Ünlemin bulunduğu cümleyi oku: heyecanlı bir söz verme var.
2. Bu bir emir değildir, coşku bildirir: B elenir.
3. Soru işaretinin bulunduğu cümle gerçek bir sorudur, sıralama değildir: A elenir.
4. İşaretlerin görevini doğru veren seçenek C’dir.

15. Ceren dört kart hazırlamış, bunlardan yalnızca birinde noktalama işaretlerinin tamamını doğru kullanmıştır. Ceren’in hatasız noktaladığı kart hangisidir?

• A) A kartı
• B) B kartı
• C) C kartı
• D) D kartı

Doğru cevap: D — A’da zarf tümleci ile yüklem arasına gereksiz virgül konmuş, B’de sıralanan sözcüklerden önce noktalı virgül yanlış kullanılmış, C’de beğeni bildiren cümlenin sonuna soru işareti konmuştur. D’de ise virgül, tırnak ve nokta yerli yerindedir.

1. A’daki virgül “Ankara’ya” ile “gittiğimizde” arasını koparıyor: yanlış.
2. B’de sıralamadan önce iki nokta gelmeliydi, noktalı virgül yanlış.
3. C’de cümle beğeni bildiriyor, soru sormuyor: ünlem gerekirdi.
4. D’de aktarılan söz tırnak içinde ve noktası yerinde → D kartı.