Öge Bulma Sırası
Ögeler her zaman yüklemden başlanarak bulunur. Sıra şaşarsa öge de şaşar.
1. Yüklem: cümlede yargı bildiren sözcük. Önce onu bul.
2. Özne: yükleme "kim / ne" sorulur.
3. Nesne: yükleme "kimi / neyi / ne" sorulur.
4. Dolaylı tümleç: "kime / kimde / kimden, nereye / nerede / nereden" sorulur.
5. Zarf tümleci: "nasıl / ne zaman / niçin / ne kadar" sorulur.
Örnek Çözümleme
"Kardeşim dün akşam bana kitabını verdi."
Yüklem: verdi
Özne (kim verdi?): kardeşim
Nesne (neyi verdi?): kitabını
Dolaylı tümleç (kime verdi?): bana
Zarf tümleci (ne zaman verdi?): dün akşam
Belirtili ve Belirtisiz Nesne
Belirtili nesne hâl eki alır: "Kitabı okudum."
Belirtisiz nesne eksizdir: "Kitap okudum."
Ayırt etmek için "ne" sorusunu sor: yanıt eksizse belirtisiz, "-ı/-i" ekliyse belirtili nesnedir.
Sık Yapılan Hata
Gizli özneyi görmemek. "Eve geldim." cümlesinde özne yazılı değildir ama yükleme "kim geldi?" diye sorulunca "ben" yanıtı çıkar; bu gizli öznedir, cümlenin öznesi yok denemez.
İkinci hata: ögeyi parçalamak. "Dün akşam" tek bir zarf tümlecidir; "dün" ve "akşam" ayrı ögeler değildir.
Sık sorulanlar
Ögeleri hangi sırayla bulmalıyım?
Her zaman yüklemden başla. Yüklem bulunmadan sorulan sorular yanlış ögeye götürür.
Gizli özne nedir?
Cümlede yazılı olmayan ama yüklemin kişi ekinden anlaşılan öznedir. "Geldim" cümlesinin gizli öznesi "ben"dir.