Deyim
En az iki sözcükten oluşan, kalıplaşmış ve çoğunlukla mecazlı söz öbekleridir.
"Etekleri zil çalmak" (çok sevinmek)
"Burnu havada olmak" (kibirli olmak)
"Göz atmak" (kısaca bakmak)
Deyim öğüt vermez, yalnızca bir durumu anlatır.
Atasözü
Uzun deneyimlerden çıkmış, yargı bildiren, öğüt ya da genel doğru içeren kalıplaşmış sözlerdir.
"Damlaya damlaya göl olur."
"Ağaç yaşken eğilir."
"Sakla samanı, gelir zamanı."
Atasözleri anonimdir; kimin söylediği bilinmez.
Ayırt Etme Yöntemi
Tek soru yeter: öğüt veriyor mu, genel bir doğru mu söylüyor?
Evet → atasözü
Hayır, yalnızca durum anlatıyor → deyim
İkinci ipucu: deyimler çoğunlukla mastar hâlindedir (…-mak/-mek); atasözleri çekimli bir yüklemle biter.
Sık Yapılan Hata
Her kalıplaşmış sözü atasözü sanmak. Ölçüt öğüt/yargıdır.
İkinci hata: deyimlerin sözcüklerini değiştirmek. Deyimler kalıplaşmıştır: "göz atmak" yerine "göz bakmak" denmez.
Sık sorulanlar
Deyim ile atasözü nasıl ayrılır?
Atasözü öğüt verir ya da genel bir doğru söyler; deyim yalnızca bir durumu kalıplaşmış biçimde anlatır.
Deyimlerin sözcükleri değiştirilebilir mi?
Hayır. Deyimler kalıplaşmıştır; sözcükleri değiştirilemez, yerleri oynatılamaz.