Deyim
En az iki sözcükten oluşan, kalıplaşmış ve çoğunlukla mecaz anlamlı söz öbekleridir.
"Etekleri zil çalmak" (çok sevinmek) · "Pabucu dama atılmak" (değerini yitirmek) · "İpin ucunu kaçırmak"
Deyim öğüt vermez, bir durumu anlatır. Kalıplaşmıştır: sözcükleri değiştirilemez, yerleri oynatılamaz.
Atasözü
Uzun deneyimlerden çıkmış, yargı bildiren, öğüt ya da genel doğru içeren kalıplaşmış sözlerdir.
"Damlaya damlaya göl olur." (öğüt)
"Sakla samanı, gelir zamanı." (öğüt)
"Kork Nisan'ın beşinden…" (deneyim)
Atasözleri anonimdir; söyleyeni belli değildir.
Ayırt Etme ve Özdeyiş
Ölçüt: cümle bir yargı bildiriyor ve genel bir doğru söylüyorsa atasözü, yalnızca bir durumu anlatıyorsa deyimdir.
Deyimler çoğunlukla mastar hâlindedir (…-mak/-mek); atasözleri çekimli bir yüklemle biter.
Özdeyiş (vecize): söyleyeni belli olan, yargı bildiren sözdür — atasözünden farkı budur.
Sık Yapılan Hata
Her mecazlı sözü deyim sanmak. Deyim kalıplaşmış olmalıdır; günlük konuşmada kurulan mecazlı bir cümle deyim değildir.
İkinci hata: söyleyeni belli sözleri atasözü saymak. Söyleyeni biliniyorsa o bir özdeyiştir.
Sık sorulanlar
Deyim ile atasözü nasıl ayrılır?
Atasözü yargı bildirir ve öğüt verir; deyim yalnızca bir durumu kalıplaşmış biçimde anlatır.
Özdeyiş ile atasözü farkı nedir?
Özdeyişin söyleyeni bellidir; atasözü anonimdir, halka aittir.