8. Sınıf Paragrafta Anlam — Konu Anlatımı

Önce Paragrafı Okuyalım

Bütün soru tiplerini aynı paragraf üzerinde göreceğiz. Cümleler numaralı:

(1) Okulumuzun spor salonunun çatısı her yağmurda tonlarca su toplar ve bu su oluklardan kanalizasyona akıp gider. (2) Geçen yıl fen kulübü basit bir hesap yaptı: 400 metrekarelik çatıya düşen 1 milimetrelik yağmur, yaklaşık 400 litre su demekti. (3) Kulüp üyeleri bu suyu 2 büyük depoda toplamayı önerdi. (4) Okul yönetimi öneriyi kabul etti ve depolar bahar döneminde kuruldu. (5) Bugün bahçedeki 60 fidan, musluk suyu yerine yağmur suyuyla sulanıyor. (6) Çözüm çoğu zaman uzaklarda değil, her gün önünden geçtiğimiz yerlerde saklıdır.

Hesap doğru mu, merak eden olur: 1 metrekareye düşen 1 milimetre yağmur 1 litre eder; 400 metrekarede 400 litre.

Konu ile Ana Düşünce Aynı Şey Değil

Konu, paragrafın neden söz ettiğidir: "Okulda yağmur suyunun toplanması." Ana düşünce ise yazarın bu konu hakkında okura vermek istediği iletidir: "Sorunların çözümü çoğu zaman yakınımızdadır." Konu bir öbekle, ana düşünce bir yargıyla söylenir.

Ana düşünce bu paragrafta (6) numaralı cümlede açıkça yazılmış. Her paragrafta böyle olmayabilir; bazen hiçbir cümlede açıkça geçmez ve bütün cümlelerin ortak iletisinden çıkarılır.

Sık yapılan hata: Öğrenciler paragrafta geçen doğru bir cümleyi ana düşünce sanıyor. "Fen kulübü bir hesap yaptı." bilgisi doğrudur ama paragrafın tamamını kapsamaz; bir yardımcı düşüncedir. Ana düşünce öbür bütün cümleleri kucaklayan cümledir.

Başlık, Yardımcı Düşünce, Anahtar Sözcük

Başlık konuyu kısa ve dikkat çekici biçimde verir. Bu paragraf için "Çatıdan Fidana" iyi bir başlıktır; "Okullar" çok geniş, "Fen Kulübü" çok dardır.

Yardımcı düşünceler ana düşünceyi destekleyen cümlelerdir: (2) hesap, (3) öneri, (4) karar, (5) sonuç. Paragrafın anahtar sözcüğü, en sık dönen ve konuyu taşıyan "yağmur suyu"dur.

Soru: "Bu paragraftan aşağıdakilerin hangisine ulaşılamaz?" diye sorulsa ve seçeneklerden biri "Depolar okulun su faturasını yarıya indirmiştir." olsa, bu seçeneği ne yaparsın? Cevap: elersin, çünkü paragrafta fatura hiç geçmiyor. Doğru olabilir, ama paragraf bunu söylemiyor. Kendi bilgini değil, yalnız metni kullanırsın.

Akışı Bozan Cümle ve İkiye Bölme

Paragrafa (3) ile (4) arasına şu cümleyi ekleyelim: "Spor salonunda her yıl voleybol turnuvası da düzenlenir." Cümle salondan söz ediyor ama yağmur suyu konusundan kopuyor; akışı bozan cümle budur. Bu tür soruda aynı sözcüğü taşıyan cümleye aldanma: "salon" sözcüğü ortak, konu ortak değil.

İkiye bölme sorusunda ise yön değişen yeri ararsın. Bizim paragraf (1)-(3) arası sorunu ve öneriyi, (4)-(6) arası uygulamayı ve dersi anlatıyor. İkinci paragraf (4) numaralı cümleyle başlar.

Giriş cümlesi olmaya uygun cümle de sorulur. "Bu yüzden", "Ancak", "Bunun sonucunda" gibi bir bağlayıcıyla başlayan cümle önceki bir cümleye yaslandığı için paragrafın ilk cümlesi olamaz. Bizim paragrafta (1) numaralı cümle kendi başına anlaşılıyor; giriş için uygundur.

Yazar Düşüncesini Nasıl Geliştirmiş?

Paragrafta hangi anlatım biçimi var? Olaylar zaman sırasıyla anlatılıyor (hesap → öneri → kurulum → sulama): öyküleme. Bir görüntüyü ayrıntılarıyla göz önüne sermek betimleme, bir bilgiyi öğretmek açıklama, bir görüşü savunup karşı görüşü çürütmek tartışmadır.

Düşünceyi geliştirme yolu olarak (2) numaralı cümlede sayısal veri kullanılmış. Öbür yollar ve kısa örnekleri:

• Tanımlama: "Tasarruf, bir kaynağı gereğinden fazla harcamamaktır."
• Örnekleme: "Ev de böyle; bulaşık suyu bile bahçede işe yarar."
• Karşılaştırma: "Musluk suyu arıtılmış ve pahalıdır, yağmur suyu ise bedavadır."
• Tanık gösterme: "Kulüp danışmanı 'Fikir tamamen öğrencilerden çıktı.' diyor."
• Benzetme: "Çatı, gökten gelen suyu toplayan dev bir huni gibidir."

Sık yapılan hata: bir cümlede sayı görmek onu otomatik olarak "sayısal veri" yapmaz. "Bu kitabı 2 kez okudum, çok sevdim." cümlesinde sayı düşünceyi kanıtlamak için kullanılmıyor.

LGS'de Paragraf Sorusuna Zaman Ayırmak

LGS Türkçe testindeki 20 sorunun büyük kısmı bir paragraf ya da görselle gelir. Önerilen sıra: önce soru kökünü oku, sonra paragrafı. Kök "ulaşılamaz" diyorsa okurken her cümlenin yanına kafanda tik atarsın; "ana düşünce" diyorsa paragrafın son cümlesine ve genel yargılara dikkat edersin.

Mini uygulama: yukarıdaki paragrafın ana düşüncesine en yakın atasözü hangisi olabilir? "Damlaya damlaya göl olur." Suyun damla damla birikmesi ile küçük bir çabanın büyük sonuç vermesi paragrafta birlikte var. "Ayağını yorganına göre uzat." ise tasarruf çağrışımı taşısa da paragrafın iletisini karşılamaz.

Sık sorulanlar