Sürdürülebilir Yaşam ve Geri Dönüşüm

1. Şemada bir atığın geri dönüşüm sürecindeki adımları sırayla verilmiştir. Sürecin evlerde yapılan ilk adımının doğru uygulanmaması hangi sonucu doğurur?

• A) Karışan atıklar tesiste ayrıştırılamaz ve geri dönüşüm verimi düşer.
• B) Tesis daha hızlı çalışır.
• C) Yeni ürün üretimi kolaylaşır.
• D) Toplama aşamasına gerek kalmaz.

Doğru cevap: A — Kaynağında ayrılmayan atıklar birbirine karışır; kirlenen malzeme geri dönüştürülemez ve süreç verimsizleşir.

1. Şemanın ilk adımı atıkların evde ayrı biriktirilmesidir.
2. Ayrı biriktirilmeyen atıklar birbirine karışır.
3. Karışan malzemenin ayrıştırılması çok güçleşir ya da olanaksızlaşır.
4. Bu da geri dönüşüm veriminin düşmesine yol açar.

2. Şekilde okul koridoruna konulan dört ayrı toplama kutusu numaralandırılmıştır. Bir öğrencinin içtiği meyve suyunun cam şişesi hangi numaralı kutuya atılmalıdır?

• A) 1 numaralı kutuya
• B) Herhangi bir kutuya
• C) 3 numaralı kutuya
• D) 2 numaralı kutuya

Doğru cevap: C — Şekilde 3 numaralı kutu cam atıklar içindir; cam şişe bu kutuya atılmalıdır.

1. Kutular soldan sağa kâğıt, plastik, cam ve metal olarak sıralanmıştır.
2. Kâğıt kutusu 1, plastik kutusu 2 numaralıdır.
3. Cam kutusu 3 numarayla gösterilmiştir.
4. Cam şişe bu nedenle 3 numaralı kutuya atılır.

3. Tabloda bir ton atığın geri dönüştürülmesiyle sağlanan kazançlar verilmiştir. Bu veriler geri dönüşümün hangi yararını en açık biçimde ortaya koyar?

• A) Atıkların görüntüsünü güzelleştirdiğini
• B) Doğal kaynakların ve ham maddenin korunmasını sağladığını
• C) Ürünlerin fiyatını yükselttiğini
• D) Yeni çöp alanlarına gereksinimi artırdığını

Doğru cevap: B — Her satır, geri dönüşümle korunan doğal kaynağı göstermektedir: ağaç, yakıt ve maden.

1. 1 ton kâğıt geri dönüştürülünce 17 ağaç kesilmemiş olur.
2. 1 ton cam için 100 litre yakıt tasarruf edilir.
3. 1 ton alüminyum için 8 ton maden çıkarılmaz.
4. Üç satır da doğal kaynakların korunduğunu göstermektedir.

4. Grafikte bir kişinin bir kilometre yol için farklı ulaşım seçeneklerinde neden olduğu karbon salımı verilmiştir. Karbon ayak izini azaltmak isteyen bir öğrenci okula giderken hangi seçenekleri tercih etmelidir?

• A) Yalnızca otomobil
• B) Otomobil ya da otobüs
• C) Yalnızca otobüs
• D) Yürüyüş ya da bisiklet

Doğru cevap: D — Grafikte en düşük salım yürüyüş (0 g) ve bisiklettedir (5 g); otomobil 192 g ile en yüksek değerdedir.

1. Grafikte yürüyüşün salımı 0 g/km'dir.
2. Bisiklet 5 g/km ile ona en yakın seçenektir.
3. Otobüs 68 g/km, otomobil 192 g/km değerindedir.
4. En küçük iki değer yürüyüş ve bisiklete ait olduğundan bunlar seçilmelidir.

5. Tabloda dört enerji kaynağı türlerine göre sınıflandırılmıştır. Bu sınıflandırmada bir kaynağın yenilenebilir sayılması için gereken ölçüt nedir?

• A) Kaynağın kullanıldığı hızda doğada yeniden oluşabilmesi
• B) Kaynağın ucuz olması
• C) Kaynağın yer altından çıkarılması
• D) Kaynağın yalnızca yazın kullanılabilmesi

Doğru cevap: A — Güneş ve rüzgâr kullanıldıkça tükenmez; kömür ve petrol ise milyonlarca yılda oluştuğu için yenilenemez sayılır.

1. Güneş ve rüzgâr sürekli olarak yeniden ortaya çıkar.
2. Kömür ve petrol milyonlarca yılda oluşmuştur.
3. Bu kaynaklar kullanıldıkça yerine yenisi gelmez.
4. Ölçüt, kaynağın kullanım hızında yenilenip yenilenemediğidir.

6. Grafikte bir ülkenin ürettiği elektrikte yenilenebilir kaynakların payı yıllara göre verilmiştir. Bu eğilimin sürmesi hangi sonucu doğurur?

• A) Kömür ve petrol tüketimi hızla artar.
• B) Fosil yakıt kullanımı ve buna bağlı karbon salımı azalır.
• C) Elektrik üretimi tümüyle durur.
• D) Yenilenebilir kaynaklar tükenir.

Doğru cevap: B — Yenilenebilir payı %12'den %55'e çıkmıştır; bu artış fosil yakıt payını ve karbon salımını düşürür.

1. 2010'da pay %12'dir.
2. 2022'de pay %55'e yükselmiştir.
3. Yenilenebilir payı artarken fosil yakıtların payı azalır.
4. Fosil yakıt azalınca karbon salımı da düşer.

7. Tabloda bazı besinlerin bir kilogramının üretilmesi için gereken su miktarı verilmiştir. Bu veriler su ayak izi konusunda hangi öneriyi destekler?

• A) Su tüketimi yalnızca musluktan akan suyla ölçülmelidir.
• B) Besin seçimlerinin su tüketimiyle ilgisi yoktur.
• C) Su ayak izi yüksek besinlerin israf edilmemesi su kaynaklarının korunmasına katkı sağlar.
• D) Domates üretimi en çok su harcayan üretimdir.

Doğru cevap: C — Besin üretimi büyük miktarda su gerektirir; israf edilen besin, harcanan suyun da boşa gitmesi demektir.

1. 1 kg domates için 214 litre su harcanmaktadır.
2. Ekmekte bu değer 1608 litreye çıkmaktadır.
3. Sığır etinde 15 415 litre gibi çok yüksek bir değer görülür.
4. İsraf edilen her besin, üretiminde kullanılan suyun da boşa gitmesi anlamına gelir.

8. Aynı aydınlatmayı sağlayan iki ampulün gücü ve yıllık elektrik tüketimi tabloda verilmiştir. Bir evde 10 akkor ampulün LED ile değiştirilmesi yılda yaklaşık kaç kWh tasarruf sağlar?

• A) 152 kWh
• B) 520 kWh
• C) 230 kWh
• D) 1520 kWh

Doğru cevap: D — Bir ampulde 175 − 23 = 152 kWh tasarruf edilir; 10 ampul için 10 × 152 = 1520 kWh olur.

1. Akkor ampul yılda 175 kWh tüketmektedir.
2. LED ampul aynı sürede 23 kWh tüketir.
3. Bir ampul başına tasarruf 175 − 23 = 152 kWh'dir.
4. 10 ampul için toplam tasarruf 10 × 152 = 1520 kWh olur.

9. Şemada mutfaktan çıkan meyve ve sebze artıklarının nemli ve havalandırılan bir yığında bekletilerek gübreye dönüştürülmesi gösterilmiştir. Bu uygulamanın çevreye sağladığı yarar nedir?

• A) Organik atıkları çöp sahasına göndermeden toprağa geri kazandırır.
• B) Cam ve metal atıkları ayrıştırır.
• C) Elektrik üretimini durdurur.
• D) Su tüketimini artırır.

Doğru cevap: A — Kompost, organik atığın çöpe gitmesini önler ve toprağa besin olarak geri dönmesini sağlar.

1. Şemada başlangıç maddesi meyve ve sebze artıklarıdır.
2. Bu artıklar nemli yığında ayrışır.
3. Sonuçta toprağa karıştırılabilen gübre elde edilir.
4. Böylece atık çöp sahasına gitmeden toprağa geri kazandırılır.

10. Grafikte bazı atıkların doğada bozunmadan kalma süreleri verilmiştir. Bu grafiğe göre doğaya bırakıldığında en uzun süre kirlilik oluşturan atık hangisidir ve bunun sonucu nedir?

• A) Kâğıt; toprağı yıllarca verimsiz bırakır.
• B) Sakız; suları kısa sürede kirletir.
• C) Teneke; bir yılda tümüyle yok olur.
• D) Plastik şişe; yüzlerce yıl doğada kalarak toprağı ve suları kirletir.

Doğru cevap: D — Grafikte en yüksek değer 450 yıl ile plastik şişeye aittir; bu süre boyunca doğada kirlilik oluşturur.

1. Kâğıt 3, sakız 5 yılda bozunmaktadır.
2. Teneke için 100 yıl verilmiştir.
3. Plastik şişe 450 yıl ile en yüksek değerdedir.
4. Bu kadar uzun süre doğada kalan atık toprağı ve suları kirletir.

11. Şemada sıfır atık yaklaşımının üç basamağı öncelik sırasına göre verilmiştir. Bu sıralamada "azalt" basamağının en başta yer almasının nedeni nedir?

• A) Geri dönüşümün hiçbir yararı olmaması
• B) Hiç oluşmayan atığın taşınması, ayrıştırılması ve işlenmesi için hiç kaynak harcanmaması
• C) Yeniden kullanmanın yasak olması
• D) Atık azaltmanın en pahalı yöntem olması

Doğru cevap: B — Oluşmayan atık için toplama, taşıma ve işleme enerjisi hiç harcanmaz; bu yüzden azaltmak en etkili basamaktır.

1. Geri dönüşüm de enerji ve su harcayan bir işlemdir.
2. Yeniden kullanmak bu harcamayı azaltır ama tümüyle ortadan kaldırmaz.
3. Hiç atık oluşmazsa toplama ve işleme de gerekmez.
4. Bu nedenle önceliğin ilk basamağı azaltmaktır.

12. Grafikte dört malzemenin geri dönüşümle üretilmesi durumunda ham maddeden üretime göre sağlanan enerji tasarrufu verilmiştir. Enerji tasarrufu en yüksek olan malzeme ve oranı nedir?

• A) Cam, %30
• B) Kâğıt, %60
• C) Alüminyum, %95
• D) Plastik, %70

Doğru cevap: C — Grafikteki en yüksek sütun %95 ile alüminyuma aittir.

1. Grafikteki değerler %95, %70, %60 ve %30'dur.
2. Sütun yüksekliği tasarruf oranıyla doğru orantılıdır.
3. En yüksek sütun alüminyuma aittir.
4. Bu sütunun değeri %95 olarak okunur.

13. Bir öğrenci duş süresinin su tüketimine etkisini araştırmak için tabloda verilen iki evi bir hafta boyunca izlemiştir. Bu karşılaştırmanın geçerli sayılabilmesinin nedeni nedir?

• A) Kişi sayısı ve musluk başlığı aynı tutulup yalnızca duş süresinin değiştirilmesi
• B) İki evde de her koşulun farklı olması
• C) Su tüketiminin hiç ölçülmemesi
• D) Evlerin farklı şehirlerde olması

Doğru cevap: A — Kişi sayısı ve musluk başlığı sabit tutulmuş, yalnızca duş süresi değiştirilmiştir; bu kontrollü bir karşılaştırmadır.

1. Tabloda iki evde de kişi sayısı 4'tür.
2. Musluk başlıkları da aynıdır.
3. Yalnızca duş süresi 10 dakikadan 5 dakikaya inmiştir.
4. Tek değişken değiştiği için fark duş süresine bağlanabilir.

14. Bir ailenin yıllık karbon ayak izi bileşenleri tabloda verilmiştir. Aile, ulaşım kaynaklı salımını toplu taşımaya geçerek üçte bir oranında azaltırsa yeni toplam salım kaç kilogram olur?

• A) 2800 kg
• B) 2500 kg
• C) 2200 kg
• D) 1800 kg

Doğru cevap: B — Ulaşım salımı 900 kg'ın üçte biri olan 300 kg azalır; toplam 1200 + 600 + 700 = 2500 kg olur.

1. Önce eski toplam bulunur: 1200 + 900 + 700 = 2800 kg.
2. Ulaşımdaki azalma 900 ÷ 3 = 300 kg'dır.
3. Yeni ulaşım salımı 900 − 300 = 600 kg olur.
4. Yeni toplam 1200 + 600 + 700 = 2500 kg'dır.

15. Bir belediye, kentteki ağaç sayısını artırırken kâğıt tüketimini de dijital sisteme geçerek düşürmüş ve okullarda atık ayrıştırma kutuları kurmuştur. Bu çalışmaların tümü hangi kavramla açıklanır?

• A) Kaynakların hızla tüketilmesi
• B) Yalnızca kentin görünümünün güzelleştirilmesi
• C) Bugünün gereksinimlerini gelecek kuşakların hakkını korunarak karşılayan sürdürülebilir yaşam anlayışı
• D) Enerji üretiminin durdurulması

Doğru cevap: C — Sürdürülebilirlik, bugünün gereksinimlerini gelecek kuşakların kaynaklarını tüketmeden karşılamaktır; sayılan uygulamaların ortak amacı budur.

1. Ağaç sayısını artırmak doğal kaynakları güçlendirir.
2. Kâğıt tüketimini düşürmek ham madde kullanımını azaltır.
3. Atık ayrıştırma malzemenin yeniden kazanılmasını sağlar.
4. Üçünün ortak amacı kaynakları gelecek kuşaklara bırakmak, yani sürdürülebilir yaşamdır.

16. Geri Dönüşüm Kutularının Renkleri

• A) Kağıt kutusu yeşil renkttir.
• B) Kağıt kutusu mavi renkttir.
• C) Cam kutusu sarı renkttir.
• D) Plastik kutusu mavi renkttir.

Doğru cevap: B — Özet cevap: Doğru şık D; kağıt kutusu mavi renktedir.

1. Türkiye’deki geri dönüşüm sisteminde kağıt kutusu genellikle mavi, plastik kutusu sarı ve cam kutusu yeşil renkte bulunur.
2. Verilen şıkları bu renk bilgisi ile karşılaştırdığımızda: A) kağıt yeşil – yanlış, D) plastik mavi – yanlış, C) cam sarı – yanlış, B) kağıt mavi – doğru.
3. Bu yüzden sadece D şığı doğru olur ve işaretlenir.

17. Kompostlanabilir Atıklar

• A) Plastik şişe
• B) Kahve çekirdeği
• C) Meyve kabukları
• D) Yapraklar

Doğru cevap: A — Özet cevap: A) Plastik şişe, ev ortamında yapılabilecek kompostlama sürecine katılamaz çünkü plastik organik değil ve mikroorganizmalar tarafından parçalanamaz.

1. Kompostlama, organik atıkların mikroorganizmalar tarafından ayrıştırılarak gübreye dönüştürülmesi sürecidir; bu yüzden sadece biyolojik olarak parçalanabilecek maddeler komposta eklenebilir.
2. Meyve kabukları, kahve çekirdeği ve yapraklar tüm organik maddeler olup, kompost yığınında zamanla çürüür ve пита maddelerine dönüşür.
3. Plastik şişe ise petrol türevi bir polimerden oluşur; bu maddeler doğal ortamda mikroorganizmalar tarafından parçalanamaz ve yıllarca kalır, dolayısıyla kompost sürecine katılamaz.
4. Bu nedenle, verilen seçeneklerden sadece plastik şişe (A) kompostlanamaz ve doğru şıktır.

18. Sürdürülebilir Yaşamda Geri Dönüşümün Önemi

• A) %12
• B) %56
• C) %42
• D) %28

Doğru cevap: D — Özet cevap: Geri dönüştürülen cam ambalajlar sayesinde üretim sürecinde kullanılan toplam enerjinin %28'i geri dönüşümden sağlanmaktadır. Doğru cevap D) %28'tir.

1. Geri dönüştürülen cam ambalajların oranı %40'tır. Geri dönüştürülen camın toplam enerji ihtiyacına katkısı %40 * %70 = %28 olarak hesaplanır.
2. Geri dönüştürülen cam ambalajlar, üretim sürecinde kullanılan toplam enerjinin %28'ini geri dönüşümden sağlar. Bu nedenle doğru cevap D) %28'dir.

19. Doğaya Zarar Vermeyen Atık Yönetimi

• A) Doğal kaynakların korunmasına katkıda bulunmak
• B) Atıkların yeterli alanda depolanmasını sağlamak
• C) Atıkların hızlı bir şekilde çöplüğe taşınmasını hızlandırmak
• D) Farklı atık türlerini karıştırmak

Doğru cevap: A — Doğru cevap A'dir. Geri dönüşüm, doğal kaynakların korunmasına katkıda bulunarak çevreye en önemli faydayı sağlar.

1. Ali ve Ayşe atıkları ayrı ayrı toplayarak geri dönüşüme veriyor. Bu, hangi etkinliğin çevreye en önemli yararı olduğunu soruyor.
2. Şık A, atıkların depolanmasını sağlar ama bu doğrudan doğal kaynak korumasıyla ilgisi yoktur.
3. Şık C, atıkların çöplüğe taşınmasını hızlandırır, ancak bu geri dönüşümün ana amacı değildir.
4. Şık D, atık türlerini karıştırır, bu da geri dönüşümün amacıyla ters yöndedir.
5. Şık B, geri dönüşümün doğal kaynakların korunmasına katkıda bulunmasını açıklar. Geri dönüşüm, yeni ürünler üretmek için yeni kaynakların kullanımını azaltır.
6. Doğru cevap A'dir çünkü geri dönüşüm doğal kaynakların korunmasına katkıda bulunur.

20. Sonsuz Geri Dönüşüm Özelliği

• A) PET plastik şişesi
• B) Alüminyum kutu
• C) Kağıt ambalaj
• D) Cam şişe

Doğru cevap: D — Cam şişe, geri dönüştürüldükten sonra özgün kalitesini ve pureti tamamen koruyarak sonsuz sayıda yeniden kullanılabilir; bu yüzden doğru şık B'tir.

1. Gerİ dönüşüm sürecinde maddelerin kimyasal yapısı ve impurities etkilenip etkilenmediği incelenir.
2. PET plastik şişesi geri dönüştürüldükten sonra polimer zincirlerinde bozulma olur ve kalite düşer, sınırlı kullanım sağlar.
3. Kağıt ambalaj lifleri her geri dönüşümde kısılır ve güç kaybeder; sonsuz reuse mümkün değildir.
4. Alüminyum kutu geri dönüştürülebilir ama özgün alüminyumla karşılaştırıldığında oksit katmanı ve alaşım öğeleri nedeniyle %100 pureti elde etmek zor; ayrıca enerji maliyeti yüksek.
5. Cam ise SiO2 temelli amorf bir yapıya sahiptir; eritip tekrar döküldüğünde molekül düzeni bozulmaz, tüm impurities filtrelenip temizlenebilir; bu yüzden geri dönüştürüldükten sonra özgün kalitesi ve pureti tamamen korunur ve sonsuz sayıda yeniden kullanılabilir.
6. Bu açıklamalara göre doğru seçenek cam şişe, yani şık B'dir.